SieuHay.comSiêu Hay
Ăn uống bên ngoài

Bỏng lưỡi vì đồ quá nóng khi ăn ngoài: làm gì mười giây đầu và mấy ngày sau

Húp vội cháo, trà, nước lẩu và bị bỏng lưỡi giữa bữa ăn ngoài: làm mát thế nào cho đúng, mấy ngày sau nên ăn gì, dấu hiệu nào cần đi khám.

Vietnamese female student holding a glass of cool water to her lips after sipping steaming rice porridge at a market food stall, soft morning light, side angle

Bỏng lưỡi vì đồ nóng thì việc đầu tiên là nhả miếng đó ra và làm mát ngay bằng nước lạnh sạch: ngậm từng ngụm, để yên vài giây rồi nhả hoặc nuốt, lặp lại trong vài phút. Làm mát sớm giúp nhiệt không tiếp tục ăn sâu vào lớp niêm mạc, và đó là việc duy nhất thật sự cần làm tại bàn.

Phần lớn ca bỏng lưỡi khi ăn uống là bỏng nhẹ: lưỡi đỏ, rát, mất vị một vùng, tự lành trong vài ngày. Những ngày đó bạn chỉ cần chọn món ăn hợp và để yên cho lưỡi lành. Có vài dấu hiệu cho thấy không còn là bỏng nhẹ, nhất là khi lỡ nuốt phải thứ quá nóng xuống họng — bài này nói rõ từng mốc.

Mười giây đầu và năm phút sau

Bạn đang ở quán, trong tay có cốc nước, có thể có đá. Thứ tự sau giúp làm mát đúng mà không làm tổn thương thêm.

  1. Nhả miếng ăn hoặc ngụm nước nóng ra giấy ăn, đừng cố nuốt vì sĩ diện. Nuốt là đưa nhiệt xuống họng.
  2. Ngậm một ngụm nước lạnh sạch, để yên trên vùng bị bỏng khoảng mười giây, rồi nhả hoặc nuốt. Làm vậy năm đến mười lần.
  3. Nếu có đá viên, ngậm một viên nhỏ, để nó tan dần, đừng áp một cục đá to lên lưỡi quá lâu vì lạnh gắt cũng làm tổn thương niêm mạc.
  4. Không dùng nước đá rất lạnh súc mạnh liên tục; mục tiêu là đưa lưỡi về mát, không phải làm tê buốt.
  5. Nhìn qua gương điện thoại: nếu chỉ đỏ, rát, thì xong phần sơ cứu. Nếu thấy bọng nước, mảng trắng rộng, chảy máu, đọc mục dấu hiệu cần đi khám.
  6. Ăn tiếp thì chờ món nguội hẳn, chọn phần nhạt, mềm, và nhai bằng bên miệng không bị bỏng.

Bạn không cần bôi gì lên lưỡi. Kem đánh răng, dầu gió, mật ong, muối, các thứ hay được mách đều không làm lưỡi lành nhanh hơn và có thứ còn gây xót, kích ứng thêm.

Vì sao món trông không bốc khói vẫn làm bỏng

Phần lớn ca bỏng lưỡi ngoài quán không đến từ món bốc khói nghi ngút mà từ món trông đã nguội. Có ba kiểu hay gặp. Một là món nước có lớp váng mỡ trên mặt: lớp mỡ làm nước bên dưới khó bay hơi nên giữ nóng rất lâu, bề mặt trông yên nhưng thìa đầu tiên vẫn gần sôi. Canh xương, nước lẩu, cháo có mỡ hành đều thế.

Hai là món có vỏ ngoài nguội nhưng nhân bên trong nóng: bánh bao, bánh bột lọc vừa hấp, chả giò mới chiên, đậu hũ chiên, khoai tây chiên phô mai. Vỏ mỏng tản nhiệt nhanh nên cầm không thấy nóng, còn nhân nhiều nước và mỡ thì giữ nhiệt; cắn vào là nước nóng phụt thẳng lên lưỡi và vòm miệng.

Ba là đồ uống nóng uống qua ống hút hoặc qua nắp cốc có lỗ nhỏ. Bạn không thấy được mặt nước, không ngửi được hơi nóng, và ống hút đưa chất lỏng thẳng vào một điểm trên lưỡi. Nhiều ca bỏng đầu lưỡi là ở đây. Biết ba kiểu này rồi thì phần phòng tránh ở cuối bài gần như tự suy ra được.

Thêm một yếu tố nữa là lúc vội và lúc đang nói chuyện. Khi mải trò chuyện, bạn múc thìa và đưa vào miệng mà không thử, không thổi; khi vội, bạn húp to thay vì nhấp. Phần lớn người bị bỏng lưỡi ở quán đều nhớ lại rằng mình đang nói dở câu hoặc đang nhìn đồng hồ.

Tự nhìn mức độ trong gương

Bảng dưới không phải để tự chẩn đoán mà để bạn biết khi nào chỉ cần chăm nhẹ ở nhà, khi nào nên để người có chuyên môn xem. Có nghi ngờ thì cứ đi khám.

Bạn thấy gìThường làNên làm
Lưỡi đỏ, rát, nhám, mất vị một vùngBỏng nhẹ lớp trênLàm mát, ăn mềm nguội vài ngày
Một bọng nước nhỏ cỡ hạt đậuBỏng sâu hơn một chútKhông chọc vỡ, giữ miệng sạch, theo dõi
Nhiều bọng nước, mảng trắng rộng, đau tăngBỏng rộng hoặc sâuĐi khám sớm
Đau khi nuốt, đau sau xương ức sau khi nuốt đồ nóngCó thể bỏng họng, thực quảnĐi khám ngay
Khó thở, khàn tiếng, chảy nước bọt không nuốt đượcNguy hiểmGọi 115

Người lớn tuổi, người đang mang thai, trẻ nhỏ, người có bệnh nền hay đang dùng thuốc dài ngày thì ngưỡng đi khám nên thấp hơn bảng trên một bậc.

Cách soi cho dễ: đứng chỗ đủ sáng, bật đèn điện thoại, thè lưỡi ra và so hai bên lưỡi với nhau. Vùng bỏng thường đỏ hơn, bề mặt trông nhám hoặc bóng khác thường. Chụp lại một tấm ảnh lúc đó; hôm sau soi lại và so với ảnh sẽ biết đang lành dần hay đang nặng lên, thay vì phải dựa vào cảm giác rát vốn rất khó đo.

Một điều dễ nhầm: cảm giác rát thường nặng nhất trong vài giờ đầu rồi giảm dần. Nếu ngược lại, rát tăng lên vào ngày hôm sau, sưng thêm hoặc có mủ, đó là lúc nên đi khám chứ không chờ thêm.

Mấy chỗ hay làm sai ngay sau khi bỏng

Nuốt cho xong để khỏi mất mặt. Đây là sai lầm hay gặp nhất, nhất là khi đang ngồi cùng đồng nghiệp hay đối tác. Nhả ra giấy ăn chỉ mất hai giây và không ai để ý nhiều; nuốt xuống thì nhiệt đi tiếp xuống họng, nơi bạn không làm mát được bằng cách ngậm nước.

Hít hà, há miệng thổi phù phù. Không khí ngoài trời không mát hơn bao nhiêu và làm niêm mạc khô thêm. Ngậm nước mát trong vài giây có tác dụng hơn hẳn mọi kiểu thổi.

Uống ngay đồ uống có ga hoặc nước chanh lạnh. Thứ gì lạnh cũng làm mát, nhưng ga và axit chạm vào vùng vừa bỏng sẽ xót. Nếu bàn có cả trà đá lẫn nước chanh, chọn trà đá không đường hoặc nước lọc.

Dùng lưỡi dò liên tục vào chỗ bỏng. Ai cũng có phản xạ này. Mỗi lần cọ là lớp niêm mạc mỏng manh bị chà thêm, lâu lành hơn. Nhận ra là dừng, ngậm một ngụm nước thay vì dò.

Ăn tiếp món đó ngay khi đỡ rát. Món vẫn đang nóng như cũ, chỉ có lưỡi bạn vừa bớt nhạy vì đã bị bỏng. Đây là lúc dễ bỏng chồng lên lần nữa. Gạt món ra thành mỏng cho nguội hoặc đổi sang phần khác của bữa ăn.

Mấy ngày sau: ăn gì, tránh gì cho lưỡi mau lành

Lưỡi và niêm mạc miệng thay mới rất nhanh, bỏng nhẹ thường đỡ hẳn sau vài ngày. Những ngày đó, mục tiêu chỉ là không làm vùng bỏng bị cọ xát hay kích thích thêm.

  • Nên: cháo, súp, cơm mềm để nguội bớt, sữa chua, đậu hũ non, trứng hấp, trái cây mềm không chua như chuối, đu đủ.
  • Tránh: đồ còn nóng, đồ cay, đồ chua như chanh, me, dứa, đồ mặn đậm như mắm, đồ giòn sắc cạnh như bánh tráng nướng, khô mực, bánh mì vỏ cứng.
  • Đồ uống: nước mát hoặc nhiệt độ phòng. Cà phê, trà nóng thì chờ nguội; đồ uống có ga có thể làm xót.
  • Giữ miệng sạch: súc miệng nhẹ bằng nước sạch sau khi ăn, đánh răng bằng bàn chải mềm và tránh chà vào vùng bỏng.
  • Không chọc vỡ bọng nước và không dùng lưỡi liên tục dò vào chỗ bỏng; để yên là cách lành nhanh nhất.

Cảm giác mất vị ở vùng bị bỏng thường trở lại khi niêm mạc lành. Nếu sau khoảng một tuần vẫn còn đau, mất vị hoặc có vết loét không lành, nên đi khám để xem có nguyên nhân khác.

Ví dụ: anh Bình và bát cháo lòng lúc sáu giờ sáng

Anh Bình làm kỹ thuật ở Huế, sáng nào cũng ghé quán cháo đầu kiệt trước giờ vào ca. Hôm đó trễ giờ, anh múc ngay thìa đầu tiên ở giữa bát, chỗ có lớp mỡ hành phủ kín. Thìa cháo vào miệng nóng đến mức anh nuốt vội cho xong, ngay sau đó thấy rát dọc lưỡi và hơi buốt ở cổ họng.

Anh nhả phần còn lại, ngậm nước lạnh trong cốc trà đá từng ngụm khoảng ba phút, rồi soi gương điện thoại: đầu lưỡi đỏ, chưa có bọng nước. Phần họng hơi rát nhưng nuốt nước vẫn bình thường, không đau sau ngực, không khàn tiếng. Anh ăn nốt bát cháo bằng cách múc từ mép bát, thổi nguội từng thìa.

Hai ngày sau anh ăn cơm mềm, uống nước mát, tránh tương ớt và cà phê nóng. Đến ngày thứ ba lưỡi hết rát. Anh ghi nhớ một điều: lần sau trễ giờ thì mua cháo mang theo ăn sau, chứ không húp vội ở quán. Nếu lúc đó họng đau tăng dần, nuốt khó hoặc đau sau xương ức, anh đã phải đi khám ngay trong buổi sáng.

Lần sau: ba thói quen nhỏ để khỏi bỏng ở quán

Múc từ mép bát, không từ giữa. Phần sát thành bát nguội nhanh hơn lòng bát. Múc thìa nhỏ, thổi, chạm môi trước khi đưa cả thìa vào miệng. Môi nhạy nhiệt hơn lưỡi nên báo sớm hơn.

Cắn hé món có nhân trước. Với bánh bao, chả giò, đậu chiên nhồi, cắn một miếng nhỏ ở mép để hơi nóng thoát ra, chờ vài giây rồi mới ăn. Đừng bỏ cả miếng vào miệng.

Mở nắp cốc đồ uống nóng. Trước khi uống qua lỗ nắp hay ống hút, mở nắp ra nhìn và để hơi nóng thoát bớt. Ống hút chỉ dùng cho đồ uống đã ấm, không dùng cho trà, cà phê vừa pha.

Đang vội thì đổi món. Khi chỉ có mười phút ăn sáng, chọn món không phải nước sôi như xôi, bánh mì, cơm. Phần lớn ca bỏng lưỡi xảy ra đúng lúc vội vàng.

Dặn trẻ đi cùng. Trẻ nhỏ chưa biết thử nhiệt. Múc bát riêng ra cho nguội, tự thử bằng môi mình trước khi đút, và đặt nồi lẩu, ấm trà ra khỏi tầm tay trẻ.

Gọi kèm một cốc nước lọc. Khi gọi món nóng, gọi luôn một cốc nước mát để sẵn trên bàn. Lỡ bỏng thì có ngay thứ để làm mát, không phải đứng dậy đi xin trong lúc miệng đang rát.

Câu hỏi thường gặp

Bỏng lưỡi bao lâu thì khỏi?

Bỏng nhẹ chỉ đỏ và rát thường đỡ hẳn sau vài ngày vì niêm mạc miệng thay mới nhanh. Nếu sau khoảng một tuần vẫn đau, có vết loét hoặc mất vị kéo dài thì nên đi khám.

Bị bỏng lưỡi có nên ngậm đá lạnh không?

Ngậm viên đá nhỏ để tan dần thì được, giúp làm mát. Đừng áp cục đá to lên lưỡi lâu vì lạnh gắt cũng làm tổn thương niêm mạc. Ngậm nước lạnh từng ngụm là cách dễ và an toàn nhất.

Có nên bôi kem đánh răng hay mật ong lên chỗ bỏng trong miệng không?

Không cần. Các thứ này không làm lưỡi lành nhanh hơn, kem đánh răng còn có thể gây xót, kích ứng. Làm mát bằng nước sạch, ăn đồ mềm nguội và giữ miệng sạch là đủ cho bỏng nhẹ.

Lỡ nuốt phải cháo quá nóng thì khi nào cần đi khám?

Nếu sau đó đau khi nuốt tăng dần, đau sau xương ức, khàn tiếng, khó nuốt nước bọt thì đi khám ngay. Khó thở hoặc chảy nước bọt không nuốt được thì gọi 115.

Bọng nước trong miệng sau khi bỏng có nên chọc vỡ không?

Không nên. Lớp da phía trên bọng nước đang che vùng bên dưới. Để yên, giữ miệng sạch và tránh đồ cứng, cay, chua. Nhiều bọng nước hoặc đau tăng thì đi khám.

Bỏng lưỡi rồi có ăn đồ cay được không?

Nên tránh vài ngày. Chất cay kích thích đúng các đầu dây thần kinh đang bị kích ứng, làm vùng bỏng rát hơn và khó chịu lâu hơn. Đợi lưỡi hết rát hẳn rồi mới ăn lại.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138