Khi con bắt đầu ngủ gục trên xe máy, bạn tạt vào lề ở chỗ an toàn gần nhất chứ không cố chạy tiếp, chuyển con ra chỗ có người ôm hoặc dùng đai cố định con vào người lái, đầu con tựa vào lưng hay ngực người lớn, rồi mới chạy tiếp thật chậm. Nếu chỉ có một người lớn mà không có đai, quãng đường còn xa, thì nghỉ cho con ngủ một giấc ngắn hoặc gọi xe ô tô về là lựa chọn an toàn hơn.
Trẻ ngủ trên xe máy không phải lỗi của ai: sau một buổi chơi, gió mát và tiếng máy đều đều làm trẻ díp mắt rất nhanh. Cái nguy hiểm là trẻ ngủ thì cơ thể mềm ra, tay buông, đầu ngả ra ngoài, chỉ một cú phanh hay ổ gà là có thể tuột khỏi yên.
Chuyện trên đường đi chơi về
Chị Thảo ở Hà Nội chở hai con đi chơi công viên, bé lớn bảy tuổi ngồi sau, bé nhỏ ba tuổi ngồi trước. Trên đường về, đi được nửa quãng, chị thấy đầu bé nhỏ gục xuống tay lái, còn bé lớn ở phía sau cũng im bặt, tay nới dần khỏi bụng mẹ. Còn khoảng bảy cây số mới tới nhà, đường giờ tan tầm rất đông.
Đây là tình huống chị Thảo không nên cố chạy tiếp. Hai trẻ cùng ngủ trên một chiếc xe máy, người lái một tay giữ con, một tay lái, giữa dòng xe đông là tổ hợp nguy hiểm. Ngay cả khi chị đi chậm, một cú phanh gấp vì xe phía trước cũng đủ làm bé phía sau bật ra.
Ngược lại, nếu chỉ một bé ngủ và đã có người ngồi sau ôm chắc, hoặc bé đã được đai cố định vào người lái, quãng đường ngắn và quen, chạy chậm về nhà là chấp nhận được. Quyết định phụ thuộc vào ba yếu tố: có ai giữ con không, có đai không, đường còn bao xa và đông thế nào.
Nhận ra sớm con sắp ngủ trên xe
Con im bặt sau một lúc nói chuyện rôm rả. Đây thường là dấu hiệu đầu tiên. Trẻ đang hỏi han liên tục mà bỗng không đáp lại là đã díp mắt.
Tay ôm bụng mẹ nới dần, đầu tựa vào lưng. Người lái cảm nhận được qua lưng: tay con lỏng ra, sức nặng của đầu con đè vào lưng mình.
Đầu gật gù theo nhịp xe. Với bé ngồi phía trước, đầu gật xuống tay lái hoặc ngả sang một bên. Đây là lúc rất gần ngủ hẳn.
Con dụi mắt, ngáp, kêu mỏi. Trẻ nhỏ không nói "con buồn ngủ" mà hay nói "con mỏi chân", "con muốn về".
Mẹo kiểm nhanh khi đang chạy. Hỏi con một câu cần trả lời, ví dụ "Con thấy cái xe màu đỏ kia không?". Trả lời chậm, lí nhí hoặc không đáp là đã đến lúc dừng. Hỏi cách nhau vài phút, nhất là trên quãng đường về sau buổi chơi.
Dừng lại và sắp xếp cho con ngủ an toàn
Mục tiêu là đầu con được tựa vào người lớn và thân con được giữ chặt, không phụ thuộc vào việc con còn tỉnh để tự bám.
- Bật xi nhan, giảm tốc từ từ, tạt vào lề rộng, trước cửa hàng hay chỗ để xe. Không phanh gấp khi con đã gục.
- Tắt máy, chống chân xe. Giữ con bằng một tay trong lúc xuống xe, đừng để con ngồi một mình trên xe đang dựng.
- Nếu có người lớn thứ hai: chuyển con ngủ ra sau, ngồi giữa người lái và người ngồi sau, người ngồi sau ôm con bằng cả hai tay, đầu con tựa vào lưng người lái.
- Nếu chỉ có một mình và có đai chở bé: đeo đai cố định con vào người lái, con ngồi phía sau ôm bụng mẹ, hoặc ngồi trước quay mặt vào ngực mẹ với loại đai hỗ trợ tư thế đó. Kiểm tra khoá đai đã cài chắc chưa.
- Đội lại mũ bảo hiểm cho con, chỉnh quai vừa khít. Mũ trẻ em đội cho đúng còn giúp đỡ phần đầu khi con gục.
- Chạy tiếp với tốc độ chậm, giữ khoảng cách xa xe phía trước, tránh đường lớn đông xe nếu có đường nhỏ quen.
Nếu chỉ có một mình, không có đai, con lại quá nặng để giữ bằng một tay, đừng thử lái một tay. Đó là lúc chuyển sang các phương án ở mục sau.
Chọn cách về theo hoàn cảnh
Không có một cách đúng cho mọi tình huống. Bảng dưới gom những hoàn cảnh hay gặp và lựa chọn an toàn hơn.
| Hoàn cảnh | Nên làm | Không nên |
|---|---|---|
| Hai người lớn, một trẻ ngủ | Con ngồi giữa, người sau ôm chặt, chạy chậm | Để con ngồi sau cùng không ai giữ |
| Một người lớn, có đai chở bé, quãng đường ngắn | Đeo đai, chạy chậm đường quen | Chạy nhanh cho kịp về |
| Một người lớn, không đai, quãng đường ngắn | Nghỉ mười lăm hai mươi phút cho con ngủ ở quán, rồi đánh thức con dậy hẳn mới chạy | Lái một tay, tay kia ôm con |
| Một người lớn, hai trẻ cùng ngủ | Dừng hẳn, gọi người nhà ra đón hoặc gọi xe ô tô, gửi xe máy lại | Cố chạy về với hai con gục |
| Trời tối, mưa, đường xa | Gọi xe ô tô về, gửi xe máy hoặc nhờ người lấy sau | Chạy trong mưa với trẻ đang ngủ |
Gửi lại xe máy ở bãi xe hoặc quán quen và quay lại lấy vào hôm sau nghe phiền, nhưng rẻ hơn rất nhiều so với một cú ngã.
Ngồi trước hay ngồi sau: mỗi chỗ có cái lợi và cái rủi
Nhiều nhà quen cho con nhỏ ngồi phía trước người lái, trên yên hoặc trên ghế phụ gắn xe, vì người lái nhìn thấy con và có hai cánh tay chắn hai bên. Khi con tỉnh, vị trí này dễ trông. Nhưng khi con ngủ, đầu con hay gục xuống tay lái, đè lên tay người lái hoặc ngả sang một bên vượt ra ngoài khoảng chắn của cánh tay. Người lái lại phải cúi người, tầm nhìn bị đầu con che bớt.
Ngồi phía sau, ôm bụng người lái, thì con ngủ tựa được vào lưng người lớn, đầu không vướng tay lái. Nhưng người lái không nhìn thấy con, chỉ cảm nhận qua lưng; tay con buông lỏng thì không có gì giữ con lại nếu không có người thứ hai hay đai cố định.
Vì vậy, với trẻ đã ngủ, vị trí tốt nhất là ở giữa hai người lớn. Nếu chỉ có một người lái, vị trí nào cũng cần đai cố định con vào người lái. Ghế phụ gắn xe cho trẻ ngồi trước, loại có đai và tựa lưng, giúp được phần nào, nhưng vẫn cần chỉnh để đầu con khi gục không đè vào tay lái.
Một điểm nữa ít ai để ý: chân con. Khi ngủ, chân trẻ ngồi sau buông thõng, dễ chạm vào ống xả nóng hoặc lọt vào nan bánh xe. Để ý chỗ để chân của con, cho con đi giày, và với xe có ống xả lộ, ngồi giữa vẫn an toàn hơn ngồi sau cùng.
Những cách hay dùng mà không an toàn
Mấy cách dưới đây khá phổ biến vì tiện, nhưng đều dựa vào việc may mắn không có cú phanh nào.
- Lái một tay, tay kia ôm con ngủ phía trước. Mất một nửa khả năng điều khiển xe, phanh trước và phanh sau không dùng được cùng lúc.
- Buộc con vào người bằng khăn quàng, dây chun. Khăn không có khoá chắc, dễ tuột, có khi siết vào cổ hay bụng con khi trượt xuống.
- Cho trẻ ngủ ngồi phía sau cùng, sau một người lớn khác. Vị trí cuối yên không có ai giữ phía sau, trẻ ngủ ngả ra sau là rơi.
- Tát nhẹ, véo, quát cho con tỉnh để đi tiếp. Trẻ buồn ngủ thật sự sẽ gục lại sau vài phút. Cách này chỉ làm con khóc và người lái mất tập trung.
- Tháo mũ bảo hiểm cho con ngủ thoải mái. Khi gục, đầu là phần dễ va đập nhất. Mũ phải đội, quai phải cài.
Nếu thấy mình đang làm một trong những cách trên, không cần tự trách. Dừng lại ở chỗ an toàn gần nhất và đổi sang cách khác là được.
Lần sau: sắp xếp lịch đi chơi để không phải chở con ngủ
Cách đơn giản nhất là căn giờ. Trẻ ba đến năm tuổi thường buồn ngủ mạnh nhất vào giờ ngủ trưa và đầu buổi tối. Đi chơi xong trước giờ con hay ngủ khoảng nửa tiếng, cho con về đến nhà mới ngủ, là tránh được phần lớn các lần gục trên xe.
Nếu buộc phải về trùng giờ ngủ, chuẩn bị trước: đai chở bé để sẵn trong cốp, đi cùng một người lớn khác, chọn đường ít xe dù xa hơn một chút. Với chuyến xa từ mười cây số trở lên mà đi cùng trẻ nhỏ, cân nhắc đi ô tô hoặc phương tiện công cộng.
Cho con ăn nhẹ, uống nước trước khi lên xe về. Trẻ đói và khát thường mệt nhanh hơn. Áo khoác mỏng cũng giúp con không lạnh, vì trẻ bị gió lạnh thổi vào hay co người lại và díp mắt nhanh hơn.
Cuối cùng, dạy trẻ lớn hơn một câu: "Con thấy buồn ngủ là nói mẹ ngay để mẹ dừng." Trẻ bảy tám tuổi làm được, và cảm thấy mình đang giúp mẹ chứ không phải bị mắng vì ngủ gật.
Khi buồn ngủ không còn là buồn ngủ bình thường
Phần lớn trẻ ngủ trên xe chỉ là mệt. Nhưng có vài trường hợp cần để ý. Nếu con vừa bị ngã đập đầu trong buổi chơi rồi sau đó lơ mơ, ngủ li bì bất thường, khó đánh thức, nôn, hãy đưa con đi khám ngay hoặc gọi 115, không cho con ngủ tiếp trên xe.
Trẻ đang sốt, đang nôn hoặc tiêu chảy mà li bì, môi khô, mắt trũng, ít tiểu cũng không phải buồn ngủ thông thường. Cho con uống nước từng ngụm nhỏ và đưa tới cơ sở y tế.
Trẻ ngồi lâu dưới nắng gắt buổi trưa mà mặt đỏ, da nóng, mệt lả, đau đầu, buồn nôn, rồi lơ mơ, có thể đang bị say nắng. Đưa con vào chỗ râm mát, nới quần áo, lau người bằng khăn ướt mát, cho uống nước nếu con tỉnh, và gọi 115 nếu con không tỉnh táo trở lại nhanh.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ ngủ gục trên xe máy thì nên ngồi trước hay sau?
Nếu có hai người lớn, cho con ngồi giữa để người sau ôm. Nếu chỉ một người lớn, chỉ chở tiếp khi có đai cố định con vào người lái, bất kể ngồi trước hay sau.
Có nên dùng khăn quàng buộc con vào người khi chở xe máy?
Không nên. Khăn không có khoá chắc, dễ tuột và có thể siết vào cổ hay bụng con khi con trượt xuống. Nên dùng đai chở bé có khoá cài chắc chắn.
Đánh thức trẻ đang ngủ để chở về có được không?
Được, nếu bạn để con nghỉ ở chỗ an toàn một lúc rồi đánh thức con dậy hẳn, cho uống nước, nói chuyện để con tỉnh rồi mới chạy. Nếu con gục lại ngay, nên tìm cách về khác.
Một mình chở hai con nhỏ cùng buồn ngủ thì làm gì?
Dừng hẳn ở chỗ an toàn, gọi người nhà ra đón hoặc gọi xe ô tô, gửi xe máy lại. Không cố chở hai trẻ đang gục, vì một tay không thể giữ cả hai con.
Trẻ mấy tuổi thì có thể tự ngồi sau xe máy mà không ngủ gật?
Không có mốc tuổi chắc chắn. Trẻ bảy tám tuổi vẫn có thể ngủ gật sau buổi chơi mệt. Cứ vài phút hỏi con một câu để biết con còn tỉnh.
Khi nào trẻ buồn ngủ trên xe cần đi khám?
Khi con ngủ li bì khó đánh thức sau khi bị đập đầu, kèm nôn, hoặc đang sốt, mất nước, hoặc có dấu hiệu say nắng như mặt đỏ, da nóng, lơ mơ. Lúc đó đưa con đi khám hoặc gọi 115.