Khi con hoảng sợ vì tiếng ồn lớn như trống lân, pháo hoa hay loa sân khấu, việc đầu tiên là bế con lên, áp tai con vào ngực bạn và lấy lòng bàn tay che tai còn lại, rồi đi ra xa nguồn âm thanh, ít nhất ra khỏi khu đông người. Khi đã ra chỗ yên hơn, ngồi xuống, nói chậm và gọi tên điều con vừa sợ để con hiểu chuyện gì đã xảy ra.
Trẻ nhỏ nghe âm thanh to rõ hơn người lớn vì ống tai ngắn, và chưa hiểu tiếng nổ là từ đâu. Một tiếng trống dồn bất ngờ hay tràng pháo hoa sát đầu có thể làm trẻ hoảng thật sự, không phải làm nũng. Ngoài nỗi sợ, tiếng quá to ở khoảng cách gần còn ảnh hưởng tới tai, nên ra xa vừa để dỗ, vừa để bảo vệ tai con.
Tình huống: đêm hội trăng rằm ở phố
Chị Duyên ở Hải Phòng đưa con trai hai tuổi rưỡi ra phố xem múa lân dịp Trung thu. Đoàn lân tiến lại gần, trống chiêng dồn dập ngay trước mặt, bé đang thích thú bỗng bịt chặt tai, mặt méo xệch rồi gào khóc, vùng vẫy đòi về. Xung quanh người đứng chật kín, chị không lùi ra được ngay.
Phản ứng này rất thường gặp ở trẻ từ một đến bốn tuổi. Trẻ thích nhìn con lân, ánh đèn, nhưng không lường trước được âm thanh sẽ to tới mức nào khi tới gần. Khi tiếng to vượt ngưỡng chịu đựng, trẻ cảm thấy bị đe doạ thật sự và phản ứng bằng cả cơ thể.
Điều chị Duyên cần làm không phải là thuyết phục con rằng "có gì đâu mà sợ", mà là giảm tiếng ồn tới tai con ngay lập tức và đưa con ra khỏi chỗ đó. Dỗ dành chỉ có tác dụng khi tiếng ồn đã nhỏ đi.
Ngay khi con bịt tai khóc thét
Hai việc phải làm cùng lúc: che tai và di chuyển. Đứng yên tại chỗ để dỗ thì tiếng ồn vẫn dội vào tai con.
- Bế con lên, áp một bên tai con vào ngực hoặc vai bạn. Lòng bàn tay úp kín bên tai còn lại. Áp sát chứ không chỉ đặt hờ.
- Quay lưng về phía nguồn âm thanh, dùng thân mình làm bức chắn giữa con và loa, trống.
- Đi ra xa theo hướng ít người, nói to với người xung quanh "cho em đi nhờ, bé đang sợ". Ở chỗ chật, đi nghiêng vai, giữ con sát người.
- Đi tới khi bạn nói chuyện bình thường mà vẫn nghe rõ nhau. Đó là mức tiếng ồn đã đỡ hơn nhiều.
- Ngồi xuống, giữ con trong lòng. Nói chậm: "Tiếng trống to quá, con sợ. Mình ra đây rồi, ở đây nhỏ hơn rồi."
- Cho con uống vài ngụm nước, lau mặt. Chờ con thở đều lại rồi mới hỏi con muốn xem tiếp từ xa hay về nhà.
Nếu bạn đang ở giữa đám đông không thể lùi ra ngay, giữ nguyên tư thế che tai cho con và chờ đoàn lân hay màn pháo hoa đi qua. Đừng chen lấn mạnh, vì nguy cơ bị xô ngã ở đám đông lớn hơn tiếng ồn.
Che tai cho con bằng gì khi không mang đồ chuyên dụng
Không phải lúc nào cũng có chụp tai chống ồn cho trẻ trong túi. Bảng dưới gom những thứ sẵn có và mức hiệu quả tương đối.
| Thứ có sẵn | Cách dùng | Hiệu quả | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Lòng bàn tay người lớn | Úp kín cả vành tai, ấn nhẹ | Khá, đủ để rời chỗ ồn | Chỉ che được một bên khi bế, bên kia áp vào ngực |
| Ngực, vai người lớn | Áp tai con sát vào | Khá | Cách tự nhiên nhất khi bế |
| Mũ len, mũ trùm áo khoác | Kéo xuống che tai, có thể thêm tay ấn ngoài | Vừa phải | Dùng thêm, không thay được việc ra xa |
| Khăn quàng gấp dày | Quấn qua tai một vòng lỏng | Thấp đến vừa | Không quấn qua cổ chặt |
| Bông gòn, giấy vo nhét tai | Không nên | Thấp | Dễ đẩy sâu vào ống tai, trẻ có thể nhét thêm vào |
Không nhét bất cứ thứ gì nhỏ vào tai trẻ dưới năm tuổi. Nút tai mềm cho người lớn cũng không hợp với tai nhỏ và trẻ có thể nuốt phải.
Những câu nói làm con dịu nhanh hơn
Gọi tên điều đã xảy ra. "Tiếng trống to quá làm con giật mình." Trẻ hiểu được nguồn cơn thì đỡ sợ hơn so với một cảm giác hoảng hốt không tên.
Nói rằng con an toàn. "Bố ở đây, bố ôm con rồi." Câu ngắn, lặp lại vài lần, giọng chậm và trầm hơn bình thường.
Không chê con nhát. "Có thế mà cũng sợ" hay "bạn kia có khóc đâu" làm con xấu hổ thêm và lần sau sợ cả việc đi xem hội.
Không ép con xem tiếp. Câu "xem thêm chút nữa là quen" ít khi đúng với trẻ đang hoảng. Cho con quyền chọn: "Mình đứng đằng xa xem, hay mình về?"
Kể lại sau khi đã bình tĩnh. Trên đường về hoặc ở nhà, kể lại chuyện như kể một câu chuyện: con lân đến, trống đánh to, con sợ, bố bế con ra chỗ khác, rồi con thấy đỡ. Trẻ nhỏ sắp xếp lại trải nghiệm qua câu chuyện, lần sau ít hoảng hơn.
Lần sau: đi xem hội, pháo hoa với trẻ nhỏ
Không cần tránh hẳn những dịp vui này. Chỉ cần chuẩn bị để con thích thú mà không sợ.
- Mang chụp tai chống ồn cỡ trẻ em khi đi xem pháo hoa, lễ hội có trống, sân khấu ca nhạc. Cho con đội thử ở nhà vài lần để quen.
- Chọn chỗ đứng xa nguồn âm thanh, ở rìa đám đông, gần lối ra. Xem pháo hoa từ xa vài trăm mét vẫn đẹp mà tiếng nổ nhỏ hơn nhiều.
- Báo trước cho con: "Lát nữa sẽ có tiếng trống rất to, tùng tùng, nếu con thấy to quá thì bịt tai lại hoặc nói bố." Trẻ được báo trước ít giật mình hơn.
- Cho con nghe trước ở mức nhỏ, như đoạn ghi âm tiếng trống, tiếng pháo hoa trong điện thoại ở âm lượng thấp, kèm hình ảnh. Trẻ thấy quen với âm thanh đó.
- Đi về sớm trước màn cao trào nếu con dưới ba tuổi hoặc từng hoảng sợ. Xem một phần đã đủ vui.
- Tránh đứng trước loa sân khấu dù ở chỗ đó nhìn rõ nhất. Loa công suất lớn ở khoảng cách gần là nguồn ồn mạnh nhất trong sự kiện.
Với trẻ sơ sinh và trẻ dưới một tuổi, cân nhắc không mang đến những sự kiện có tiếng nổ lớn kéo dài. Tai trẻ rất nhỏ chưa nên tiếp xúc tiếng ồn cường độ cao.
Chỗ ồn trong nhà: tiệc cưới, quán hát, rạp chiếu phim
Không chỉ lễ hội ngoài trời mới ồn. Tiệc cưới có ban nhạc và loa lớn, quán ăn có sân khấu, rạp chiếu phim với cảnh cháy nổ, khu trò chơi điện tử trong trung tâm thương mại đều có thể làm trẻ nhỏ hoảng. Chỗ ồn trong nhà còn khó chịu hơn vì âm thanh dội lại từ tường và trần, không có gió làm loãng đi.
Ở tiệc cưới, khi chọn bàn, xin ngồi bàn xa sân khấu và loa nhất, gần cửa ra vào. Khi tới màn cắt bánh, khui rượu, bắn pháo giấy, hãy bế con ra sảnh trước vài phút. Pháo giấy nổ gần là thứ làm nhiều trẻ giật mình khóc nhất trong tiệc.
Ở rạp chiếu phim, trẻ dưới bốn tuổi thường chưa sẵn sàng cho phòng chiếu lớn, dù là phim hoạt hình, vì tiếng to và bóng tối đột ngột. Nếu cho con đi, chọn ghế ở hàng ngoài cùng gần lối ra, mang theo chụp tai, và sẵn sàng ra ngoài giữa chừng.
Một dấu hiệu dễ thấy ở chỗ ồn trong nhà là con đòi bế, úp mặt vào người bạn, không chịu ăn, kéo tay bạn ra cửa. Đó là cách con nói "ở đây ồn quá". Ra sảnh hoặc ra ngoài vài phút thường đủ để con dịu lại rồi quay vào.
Khi nỗi sợ tiếng ồn cần được bác sĩ xem
Phần lớn trẻ sợ tiếng to rồi tự đỡ dần khi lớn lên, thường qua bốn năm tuổi. Nhưng nếu con phản ứng quá mạnh với cả những âm thanh thường ngày như máy sấy tóc, máy xay sinh tố, tiếng xả nước bồn cầu, tiếng chuông, kèm khó chịu với ánh sáng, chất liệu quần áo, hoặc chậm nói, hãy kể với bác sĩ nhi để được đánh giá thêm.
Ngược lại, nếu sau một buổi đứng gần loa hay pháo hoa, con kêu ù tai, đau tai, chảy dịch ở tai, hoặc bạn thấy con không quay lại khi được gọi từ phía sau, nghe kém hơn mọi khi kéo dài hơn một ngày, nên đưa con đi khám tai mũi họng.
Nếu sau một lần hoảng sợ, con sợ hãi kéo dài nhiều tuần, không dám ra đường, ngủ hay giật mình, gặp ác mộng, đó cũng là điều nên mang ra hỏi bác sĩ hoặc chuyên viên tâm lý trẻ em.
Câu tự hỏi trước khi mang con tới chỗ ồn
Trước khi quyết định cho con đi xem một sự kiện đông người, tự hỏi vài câu. Con mấy tuổi, đã từng ở chỗ ồn như vậy chưa, phản ứng lúc đó thế nào? Mình có mang theo thứ gì che tai không? Chỗ đứng có gần lối ra không, hay sẽ bị kẹt giữa đám đông? Sự kiện kéo dài đến mấy giờ, có trùng giờ ngủ của con không?
Một đứa trẻ vừa mệt vừa đói ở chỗ ồn sẽ hoảng nhanh hơn rất nhiều so với một đứa trẻ vừa ngủ dậy, đã ăn no. Nếu phần lớn câu trả lời đều bất lợi, chọn một phiên bản nhẹ hơn: xem pháo hoa từ xa trên tầng cao nhà người quen, xem múa lân ở đầu ngõ thay vì giữa phố đông, hoặc đi vào buổi chiều khi chưa tới màn chính.
Cách tự kiểm đơn giản tại chỗ: nếu bạn phải gần như hét lên mới nói được với người đứng cạnh, mức ồn đó đã quá to cho tai trẻ nhỏ đứng lâu. Lùi ra xa tới khi nói chuyện bình thường được. Mức ồn còn cộng dồn theo thời gian: vài phút gần loa khác hẳn hai tiếng đồng hồ đứng cùng chỗ, nên càng ở lâu thì càng nên đứng xa.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ sợ tiếng trống múa lân thì có nên cho đi xem không?
Có thể cho đi nếu đứng xa, ở rìa đám đông, có chụp tai chống ồn cỡ trẻ em và báo trước cho con. Nếu con vẫn hoảng, đưa con ra xa ngay, không ép xem tiếp.
Có nên nhét bông vào tai trẻ khi đi xem pháo hoa không?
Không nên. Bông gòn, giấy vo dễ bị đẩy sâu vào ống tai và trẻ có thể nhét thêm vào. Che tai bằng tay, áp vào ngực người lớn, hoặc dùng chụp tai chống ồn cỡ trẻ em.
Trẻ mấy tuổi thì đội được chụp tai chống ồn?
Có loại dành cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, miễn là đúng cỡ và vừa khít vòng đầu. Cho con đội thử ở nhà vài lần trước để quen, tránh để con giật ra giữa chỗ ồn.
Làm sao biết tiếng ồn đã quá to cho trẻ?
Nếu bạn phải gần như hét lên mới nói được với người đứng cạnh thì mức ồn đã quá to cho tai trẻ đứng lâu. Lùi ra xa tới khi nói chuyện bình thường được.
Con hoảng sợ ở lễ hội rồi về nhà vẫn sợ thì làm gì?
Kể lại chuyện với con như một câu chuyện có kết thúc an toàn, cho con hỏi. Nếu nỗi sợ kéo dài nhiều tuần, con ngủ hay giật mình, gặp ác mộng, nên hỏi bác sĩ hoặc chuyên viên tâm lý trẻ em.
Khi nào cần đưa trẻ đi khám tai sau khi ở chỗ ồn?
Khi con kêu ù tai, đau tai, chảy dịch ở tai, hoặc có vẻ nghe kém hơn mọi khi kéo dài hơn một ngày. Lúc đó nên đưa con đi khám tai mũi họng.