Bộ sơ cứu mini mang theo người chỉ cần sáu nhóm: băng dán cá nhân nhiều cỡ, vài miếng gạc vô trùng gói riêng, một cuộn băng dính y tế nhỏ, một cái nhíp đầu nhọn, vài ống nước muối sinh lý nhỏ và một đôi găng tay y tế. Thuốc chỉ mang thuốc riêng theo đơn của bạn. Bộ này gói gọn trong một túi zip cỡ bao thuốc, đủ cho trầy xước, giấy cứa, dằm đâm, giày cọ phồng chân và bụi bay vào mắt.
Phần quan trọng hơn danh sách là biết giới hạn: bộ sơ cứu mini dành cho tổn thương nhỏ, nông, tự lo được. Mỗi phần dưới đây đi kèm dấu hiệu cho thấy việc đã vượt quá sức của một túi zip, lúc đó việc đúng là đi khám hoặc gọi 115.
Sáu nhóm và việc mỗi nhóm làm được
Bảng dưới không có thuốc bôi, thuốc uống hay dầu xoa nào, vì bộ mini mang theo người không phải tủ thuốc gia đình và nhiều vết thương nhỏ chỉ cần làm sạch, che chắn đúng cách.
| Nhóm | Dùng cho việc gì | Lưu ý khi chọn và dùng |
|---|---|---|
| Băng dán cá nhân, cỡ nhỏ và cỡ to | Vết xước nhỏ, giấy cứa, vết cọ đỏ ở gót chân | Có vài miếng cỡ to cho gót chân và đầu gối |
| Gạc vô trùng gói riêng | Ấn cầm máu vết cắt nhỏ, che vết trầy rộng hơn miếng băng dán | Chỉ mở gói khi dùng; gói đã rách thì bỏ |
| Băng dính y tế cuộn nhỏ | Giữ miếng gạc, dán chặn chỗ giày cọ trước khi phồng | Loại giấy dễ xé bằng tay, ít kích ứng da |
| Nhíp đầu nhọn | Gắp dằm gỗ, mảnh tre, gai nhỏ cắm nông | Lau sạch nhíp trước và sau khi dùng |
| Nước muối sinh lý ống nhỏ | Rửa vết trầy khi không có vòi nước sạch, rửa bụi bay vào mắt | Loại ống dùng một lần, mở ra dùng xong thì bỏ |
| Một đôi găng tay y tế | Khi giúp người khác bị trầy xước, chảy máu | Bảo vệ cả bạn và người bị thương |
Nếu bạn có thuốc riêng theo đơn của bác sĩ cần mang theo người, để trong ngăn riêng của bộ, kèm vỏ hộp hoặc mẩu giấy ghi tên thuốc và liều.
Vết trầy, vết xước khi đang ở ngoài
Đây là tình huống bộ sơ cứu mini được dùng nhiều nhất: ngã xe đạp nhẹ, quệt tay vào tường, trẻ ngã ở sân chơi. Làm theo thứ tự này.
- Rửa tay của bạn trước, hoặc đeo găng tay nếu đang giúp người khác.
- Rửa vết trầy dưới vòi nước sạch cho trôi đất cát; không có vòi thì dùng ống nước muối sinh lý xịt rửa.
- Thấm khô nhẹ xung quanh bằng gạc sạch, không chà lên vết thương.
- Vết nhỏ: dán băng dán cá nhân. Vết rộng hơn: đặt miếng gạc lên, cố định bằng băng dính y tế ở bốn cạnh.
- Về nhà thay băng, giữ vết thương sạch và khô.
- Theo dõi vài ngày tiếp theo: vết thương sưng đỏ lan rộng, nóng, đau tăng, chảy mủ hoặc kèm sốt thì đi khám.
Đừng rắc bột, bôi kem đánh răng hay các thứ truyền miệng lên vết thương; chúng không làm sạch mà còn làm bẩn thêm. Vết thương có dị vật cắm sâu, chảy máu không cầm sau khoảng mười phút ấn chặt bằng gạc, vết cắt sâu thấy hở mép, hoặc vết thương do vật bẩn, gỉ sét đâm vào thì đến cơ sở y tế.
Dằm, phồng chân và bụi bay vào mắt
Dằm cắm nông, thấy rõ đầu dằm. Rửa tay và vùng da, lau nhíp sạch, kẹp sát chân dằm rồi rút ra theo đúng hướng nó đâm vào, chậm và đều tay. Rửa lại, dán băng nếu cần. Không dùng kim chọc moi sâu xuống da khi ở ngoài đường không có đèn sáng và đồ sạch.
Dằm nằm sâu, gãy trong da hay ở gần mắt. Dừng, không cố gắp. Che lại bằng gạc sạch rồi đi khám. Mảnh thuỷ tinh, mảnh kim loại cũng xử lý như vậy.
Giày cọ, chân mới đỏ rát. Dán ngay một miếng băng dán to hoặc băng dính y tế lên chỗ đỏ, trước khi phồng nước. Đây là lúc mẹo hiệu quả nhất; chờ phồng rộp mới dán thì chỉ giảm cọ, không ngăn được nữa.
Đã phồng nước. Không chọc vỡ khi đang ở ngoài, vì lớp da trên vết phồng đang che chắn phần da non bên dưới. Đặt gạc lên che, cố định bằng băng dính, đổi sang dép nếu được. Vết phồng đã vỡ thì rửa sạch, che gạc. Người có bệnh tiểu đường bị phồng, trầy ở chân nên đi khám sớm, không tự xử lý kéo dài.
Bụi, côn trùng nhỏ bay vào mắt. Không dụi. Chớp mắt nhiều lần, kéo nhẹ mí trên xuống phủ mí dưới để nước mắt cuốn bụi ra. Chưa ra thì rửa bằng nước muối sinh lý hoặc nước sạch, cho dòng nước chảy từ khoé mắt trong ra ngoài. Mắt vẫn cộm, đau, đỏ nhiều, nhìn mờ, hoặc dị vật là hoá chất, mảnh kim loại thì đi khám mắt ngay.
Bộ cho người lớn đi một mình khác bộ khi đi cùng trẻ ở chỗ nào
Đi một mình, đi làm. Bộ gọn nhất: năm sáu băng dán, hai gạc, nhíp, hai ống nước muối, một đôi găng tay. Đủ cho bạn và đôi khi giúp một đồng nghiệp. Băng dán chọn màu da, cỡ to để dán gót chân khi đi giày mới.
Đi cùng trẻ nhỏ. Tăng gấp đôi băng dán và gạc vì trẻ ngã nhiều lần trong một buổi chơi; thêm vài miếng băng dán cỡ nhỏ cho ngón tay trẻ. Thêm khăn ướt không mùi để lau tay trẻ trước khi xử lý. Bộ do người lớn giữ, không để trẻ tự mang.
Đi dã ngoại, đi vườn, đi bộ đường đất. Thêm gạc và băng dính vì vết trầy trên nền đất, sỏi thường rộng; thêm nhiều nước muối để rửa khi không có vòi nước; mang thêm một chai nước sạch riêng chỉ để rửa vết thương.
Người có bệnh nền. Thêm thuốc riêng theo đơn của bác sĩ và tấm thẻ ghi bệnh, thuốc đang dùng. Nếu bạn bị dị ứng nặng và đã được bác sĩ kê dụng cụ tiêm cấp cứu, hãy mang đúng dụng cụ đó và dặn người đi cùng biết nó nằm ở đâu.
Câu tự hỏi khi chỉnh bộ. Buổi đi này có ai dễ ngã, dễ trầy hơn bình thường không, và nước sạch ở đó có sẵn không? Hai câu trả lời đó quyết định bạn mang thêm gì.
Những dấu hiệu nghĩa là bộ mini không đủ
Bộ sơ cứu mini làm tốt với vết thương nhỏ ở người khoẻ mạnh bình thường. Nó không thay được cơ sở y tế, và phần nguy hiểm nhất là chần chừ dùng nó cho thứ vượt sức nó. Gọi 115 ngay khi có: chảy máu phun thành tia hoặc thấm ướt nhanh nhiều lớp gạc, người bị thương lả đi, lơ mơ, khó thở, đau ngực, co giật, chấn thương ở đầu kèm nôn hay lú lẫn, bị chó mèo cắn chảy máu, bỏng diện rộng.
Đi khám trong ngày khi có: vết cắt sâu, mép hở; vết thương do vật bẩn, gỉ sét đâm; dị vật trong mắt không rửa ra được; vết thương ở mặt, gần mắt; vết thương của người có bệnh nền như tiểu đường, đang dùng thuốc chống đông. Những trường hợp này bác sĩ cần xem để quyết định khâu, tiêm phòng hay xử lý thêm.
Những việc không nên làm dù có bộ sơ cứu trong tay: tự rạch, tự nặn vết thương; bôi các thứ truyền miệng; cho người đang lơ mơ ăn uống; di chuyển người ngã từ trên cao xuống khi nghi chấn thương cột sống. Câu tự hỏi trước khi xử lý: vết này có nhỏ, nông, sạch và người bị thương tỉnh táo không? Thiếu một trong bốn điều đó, ưu tiên gọi người có chuyên môn.
Chị Hoa ở Lâm Đồng và buổi chiều ở vườn dâu
Chị Hoa đưa hai con đi hái dâu ở một khu vườn ngoài trời. Bé lớn ngã trầy đầu gối trên lối đi đất, bé nhỏ bị một mảnh tre ở hàng rào đâm vào ngón tay. Bộ sơ cứu mini trong túi đeo chéo của chị đủ cho cả hai việc. Đầu gối được rửa ở vòi nước của vườn, thấm khô bằng gạc, dán miếng băng dán to. Mảnh tre cắm nông, thấy rõ đầu, chị lau nhíp bằng khăn ướt rồi gắp ra theo hướng đâm, rửa lại bằng ống nước muối, dán băng nhỏ.
Chị cũng gặp một tình huống mà bộ mini không xử lý: một cậu bé ở nhóm khác giẫm phải đinh gỉ trên lối đi phía sau nhà kính, chảy máu ở lòng bàn chân. Chị đưa gạc và găng tay cho mẹ cậu bé để ấn cầm máu, rồi khuyên gia đình đưa con đi khám ngay vì vết đâm do vật gỉ sét cần bác sĩ xem và quyết định tiêm phòng.
Buổi tối, chị kiểm lại bộ sơ cứu: đã dùng hai miếng băng dán to, một miếng gạc, một ống nước muối, một đôi găng tay. Chị ghi vào ghi chú để mua bù ngay hôm sau, và thêm một đôi găng tay vào bộ vì nhận ra lúc giúp người khác, găng tay là thứ hết đầu tiên.
Đóng gói và giữ bộ sơ cứu luôn dùng được
Bộ sơ cứu mini hỏng âm thầm như mọi túi phòng thân khác. Vài nguyên tắc giữ nó sẵn sàng:
- Dùng túi zip trong suốt hoặc hộp nhựa dẹt có nắp; nhìn qua là biết thiếu gì.
- Xếp băng dán và gạc phẳng ở lớp dưới, nhíp và ống nước muối ở trên, găng tay gấp nhỏ ở góc.
- Không để bộ sơ cứu trong cốp xe hay ô tô dưới nắng lâu ngày; keo băng dán và vỏ gói gạc xuống cấp nhanh khi nóng.
- Mỗi tháng kiểm một lần: băng dán còn dính, gói gạc còn kín, ống nước muối còn hạn, nhíp không gỉ.
- Dùng món nào bù món đó ngay trong tuần.
- Với gia đình có trẻ nhỏ, mỗi bộ đi theo người lớn chứ không để trẻ tự mang, nhất là nhíp và các ống nhỏ trẻ có thể cho vào miệng.
Nếu muốn học thêm cách xử lý tình huống nặng hơn như cầm máu, hô hấp nhân tạo, cách tốt nhất là tham gia một lớp sơ cứu có hướng dẫn trực tiếp. Bộ mini trong túi chỉ hữu ích khi người mang nó biết rõ giới hạn của mình.
Câu hỏi thường gặp
Bộ sơ cứu mini mang theo người cần những gì?
Băng dán cá nhân nhiều cỡ, vài miếng gạc vô trùng gói riêng, một cuộn băng dính y tế nhỏ, một nhíp đầu nhọn, vài ống nước muối sinh lý nhỏ và một đôi găng tay y tế. Thuốc chỉ mang thuốc riêng theo đơn của bạn.
Có nên mang thuốc giảm đau trong bộ sơ cứu cá nhân không?
Không nên tự mang thuốc để uống theo cảm giác. Nếu bạn có thuốc riêng theo đơn bác sĩ thì mang đúng thuốc đó kèm tên và liều; đau nhiều hoặc kéo dài thì đi khám thay vì tự uống thuốc.
Phồng chân vì giày cọ có nên chọc vỡ không?
Không nên chọc vỡ khi đang ở ngoài, vì lớp da trên vết phồng đang che phần da non bên dưới. Đặt gạc che và cố định bằng băng dính y tế, đổi sang dép nếu được. Người bị tiểu đường nên đi khám sớm.
Bụi bay vào mắt khi đi đường thì làm gì?
Không dụi mắt. Chớp nhiều lần, rồi rửa bằng nước muối sinh lý hoặc nước sạch cho dòng nước chảy từ khoé mắt trong ra ngoài. Mắt vẫn cộm, đau, đỏ nhiều hay nhìn mờ thì đi khám mắt ngay.
Khi nào vết thương nhỏ cần đi khám?
Khi vết cắt sâu, mép hở, chảy máu không cầm sau khoảng mười phút ấn chặt, vết đâm do vật bẩn hay gỉ sét, vết thương ở mặt gần mắt, hoặc vài ngày sau sưng đỏ lan rộng, chảy mủ, kèm sốt.
Có thể lấy dằm bằng kim khâu khi đang ở ngoài không?
Không nên moi sâu bằng kim khi không có đèn sáng và đồ sạch. Dằm cắm nông, thấy rõ đầu thì gắp bằng nhíp đã lau sạch theo hướng đâm vào. Dằm sâu, gãy trong da hay ở gần mắt thì che lại và đi khám.