Thức ăn giắt răng khi đang ở ngoài thì thử súc miệng mạnh bằng nước sạch trước, đẩy nước qua kẽ răng nhiều lần; còn kẹt thì dùng tăm thật nhẹ, chỉ lách vào kẽ và gạt ra ngoài, không chọc vào nướu. Rau hay ớt dính mặt ngoài răng cửa thì soi điện thoại, dùng lưỡi hoặc góc giấy ăn sạch quấn đầu ngón gạt đi là xong.
Thứ không nên dùng là ghim, kẹp giấy, đầu kẹp tóc, móng tay hay bất cứ thứ gì cứng sắc: chúng dễ làm xước nướu hơn là gỡ được thức ăn. Nếu một kẽ răng lúc nào cũng bị giắt, hoặc chỗ bị giắt bắt đầu sưng đau, đó là chuyện cần nha sĩ xem, không còn là chuyện mẹo ngoài đường.
Vì sao thức ăn hay giắt ở chỗ đó, món đó
Thức ăn giắt vào kẽ răng khi có khe giữa hai răng cạnh nhau, hoặc khi điểm tiếp xúc giữa hai răng bị lỏng. Răng thưa tự nhiên, răng đã trám ở mặt bên, răng mọc lệch, chỗ nướu đã tụt xuống làm lộ khe tam giác giữa chân răng đều là những chỗ hay giắt. Vì vậy mỗi người thường bị giắt đúng ở vài chỗ quen thuộc.
Món ăn cũng góp phần. Thịt có thớ dài và dai như thịt bò tái, bắp bò, gân, thịt gà xé, sườn nướng; rau có xơ như rau muống, cải, cần; hạt nhỏ cứng như vừng, vỏ hạt bắp rang, hạt ớt; xơ trái cây như xoài, thơm. Những thứ này khi nhai sẽ bị lực cắn ép vào khe, rồi mắc lại.
Còn rau dính ở mặt ngoài răng cửa thì gần như ai cũng gặp khi ăn rau thơm, hành lá, rong biển, ớt băm. Chúng không kẹt mà chỉ bám nhờ nước bọt, nên gạt nhẹ là đi. Biết mình hay bị giắt ở đâu và với món gì giúp bạn chủ động hơn: ngày có cuộc gặp, chọn món ít thớ hoặc mang theo dụng cụ gỡ. Chỗ hay giắt cũng thường là chỗ cần nha sĩ để ý ở lần khám tới.
Gỡ thức ăn kẽ răng khi không có chỉ nha khoa
Thứ tự đi từ nhẹ nhất đến cần dụng cụ, vì phần lớn trường hợp dừng được ở hai bước đầu.
- Ngậm một ngụm nước, mím môi và đẩy nước qua lại qua kẽ răng bị giắt bằng má và lưỡi, mạnh và nhanh, khoảng mười lần. Nhổ ra, làm thêm hai ba lượt.
- Dùng đầu lưỡi đẩy vào kẽ từ phía trong ra phía ngoài; nhiều miếng rau, thớ thịt mỏng sẽ đi ra.
- Nếu vẫn kẹt, lấy một chiếc tăm, cầm nghiêng, đặt đầu tăm vào khe ở phía trên mép nướu một chút, lách nhẹ vào kẽ và gạt ra ngoài theo hướng mặt nhai. Không ấn đầu tăm thẳng xuống nướu.
- Gỡ được thì súc miệng lại bằng nước.
- Không gỡ được sau vài lần thì dừng. Thớ thịt kẹt chặt có thể để đến khi có chỉ nha khoa hoặc về nhà; chọc mạnh lúc này chỉ làm chảy máu nướu.
Nếu thường xuyên ăn ngoài, một hộp chỉ nha khoa nhỏ hay vài que tăm chỉ trong ví là thứ đáng mang. Chỉ đi vào được khe hẹp mà tăm không vào nổi, và trượt dọc mặt bên răng nên lấy được thớ thịt mà không đẩy nó sâu thêm xuống nướu.
Cách dùng chỉ khi đang ở ngoài cho kín đáo: vào nhà vệ sinh, rửa tay trước, cắt một đoạn ngắn đủ quấn hai ngón, luồn nhẹ qua điểm tiếp xúc giữa hai răng chứ đừng giật mạnh xuống, ôm chỉ theo mặt bên một răng rồi kéo lên, đổi sang mặt răng bên kia. Xong thì súc miệng và vứt chỉ vào thùng rác.
Dùng gì để gỡ: thứ được, thứ không nên
Khi đang ở quán hay ngoài đường, bạn sẽ thấy rất nhiều thứ trong tầm tay. Bảng dưới phân ra thứ dùng được và thứ nên tránh, kèm lý do.
| Thứ có sẵn | Dùng được không | Lý do |
|---|---|---|
| Nước sạch, súc mạnh | Được, thử đầu tiên | Không chạm vào nướu, gỡ được phần lớn rau, vụn |
| Tăm tre, tăm gỗ của quán | Được, dùng nhẹ | Đầu tăm có thể tưa; ấn mạnh vào nướu dễ gây xước, lâu ngày làm khe rộng thêm |
| Tăm nhựa có đầu mềm | Được | Ít hại nướu hơn tăm gỗ |
| Góc giấy ăn sạch quấn ngón tay | Được, cho mặt ngoài răng | Gạt rau, ớt dính mặt răng; không dùng cho kẽ vì giấy rách |
| Ghim bấm, kẹp giấy, kẹp tóc, kim | Không | Cứng, sắc, dễ làm xước nướu và men răng |
| Móng tay | Không | Móng có bẩn, dễ cào xước nướu |
| Sợi chỉ may, sợi tóc | Không nên | Không sạch, dễ đứt và để lại sợi trong kẽ |
Câu tự hỏi trước khi dùng một vật để gỡ: nó có sạch không, và nếu trượt tay thì nó có làm chảy máu không? Nếu một trong hai câu trả lời là không yên tâm, bỏ qua thứ đó.
Đang niềng răng, có cầu răng hay hàm tháo lắp: gỡ khác đi một chút
Người đang niềng răng mắc cài gần như bữa nào cũng có thức ăn mắc vào mắc cài và dây cung, nhất là rau, mì sợi, thịt xé. Súc miệng thật mạnh bằng nước là bước đầu tiên và thường gỡ được phần lớn. Phần còn lại thì dùng bàn chải kẽ nhỏ chuyên cho người niềng, luồn dưới dây cung và chải nhẹ. Đừng dùng tăm bẩy dưới dây cung hay cạy mắc cài; lực bẩy có thể làm bong mắc cài, phải hẹn nha sĩ gắn lại.
Người có cầu răng thì thức ăn hay kẹt ở khoảng trống dưới phần răng giả bắc cầu, chỗ mà tăm thường không với tới và chỉ nha khoa thường cũng không luồn vào được. Súc mạnh bằng nước giúp một phần; dụng cụ luồn chỉ hoặc chỉ có đầu cứng là thứ nên có trong túi.
Người dùng hàm giả tháo lắp thì đơn giản hơn: vào nhà vệ sinh, tháo hàm ra, rửa dưới vòi nước sạch, súc miệng rồi lắp lại. Nhớ đặt một tờ giấy dưới bồn rửa hoặc giữ chặt hàm khi rửa để lỡ tuột tay không rơi vỡ.
Điểm chung của cả ba trường hợp: nước là công cụ an toàn nhất, vật nhọn cứng là thứ nên tránh nhất, và mang theo đúng dụng cụ nha sĩ đã dặn là cách đỡ lúng túng nhất khi ăn ngoài.
Ví dụ: Phúc và buổi trình bày sau bữa phở
Phúc là nhân viên kinh doanh ở Đồng Nai, chiều có buổi trình bày sản phẩm với khách. Trưa anh ăn phở bò tái ở quán gần công ty, thêm ít rau thơm và ớt tươi. Lúc dắt xe ra, lưỡi anh cảm thấy một thớ thịt bò kẹt ở kẽ răng hàm dưới bên trái, chỗ anh hay bị.
Anh mở camera trước của điện thoại soi qua: răng cửa có một mẩu lá rau thơm và một hạt ớt. Anh dùng lưỡi đẩy và một góc giấy ăn sạch quấn đầu ngón trỏ, gạt nhẹ mặt răng, hai mẩu đó đi ngay. Thớ thịt bò thì súc nước ba lượt chưa ra. Anh lấy một chiếc tăm của quán, lách nghiêng vào kẽ, gạt hai lần thì ra được phần lớn, còn lại một sợi nhỏ.
Anh không cố nữa vì đã thấy hơi rớm máu ở nướu. Đến văn phòng, anh xin đồng nghiệp một đoạn chỉ nha khoa, luồn một lần là sạch. Từ đó anh để vài que tăm chỉ trong ví. Cuối tháng, khi đi lấy cao răng, anh hỏi nha sĩ về kẽ răng hay bị giắt đó; nha sĩ phát hiện miếng trám cũ ở mặt bên đã hở, làm lại thì hết bị giắt.
Khi nào không còn là chuyện mẹo, cần gặp nha sĩ
Một kẽ răng bữa nào cũng bị giắt. Thường có lý do: răng thưa ra, miếng trám mặt bên bị hở hay gồ, răng bị sâu ở kẽ, nướu tụt. Thức ăn giắt lâu ngày ở cùng một chỗ dễ gây sâu răng và viêm nướu ở đúng chỗ đó.
Nướu chỗ bị giắt sưng, đau, chảy máu kéo dài. Đặc biệt sau khi ăn bắp rang, hạt có vỏ, mảnh xương nhỏ: vụn cứng có thể nằm dưới mép nướu, tự gỡ không ra và gây sưng. Nha sĩ lấy ra được an toàn.
Có mùi hôi ở một kẽ răng cố định. Thức ăn bị kẹt lâu và phân huỷ, hoặc có sâu răng ở kẽ. Đừng chỉ che bằng nước súc miệng.
Răng ê buốt khi thức ăn nhét vào kẽ. Có thể chân răng đã lộ hoặc có lỗ sâu ở mặt bên. Cần được kiểm tra.
Sưng má, sốt, khó há miệng. Không còn là chuyện giắt thức ăn thông thường; đi khám sớm.
Chảy máu nướu mỗi lần gỡ, dù gỡ nhẹ. Nướu khoẻ ít khi chảy máu khi được chạm nhẹ. Chảy máu thường xuyên là dấu hiệu viêm nướu, nên đi lấy cao răng và kiểm tra thay vì tránh không gỡ nữa.
Lần sau: ăn ngoài mà ít bị giắt, ít phải gỡ
Vài thói quen nhỏ giúp bạn bớt phải lo chuyện giắt răng vào lúc không tiện:
- Ngày có cuộc gặp quan trọng, chọn thịt mềm, cắt nhỏ thay vì thịt có thớ dài; ăn rau thái ngắn.
- Nhai bằng bên ít bị giắt nếu bạn biết rõ chỗ hay giắt của mình.
- Súc miệng bằng nước ngay sau khi ăn, trước khi rời quán, đẩy nước qua kẽ răng vài lần.
- Mang theo vài que tăm chỉ hoặc một hộp chỉ nha khoa nhỏ, cùng một chiếc gương nhỏ hoặc dùng camera điện thoại để soi.
- Soi răng một lần trước khi vào cuộc gặp, nhất là sau bữa có rau thơm, hành lá, ớt băm, vừng.
- Lấy cao răng và kiểm tra răng định kỳ theo lời khuyên của nha sĩ, để các khe hở mới được phát hiện sớm.
Nếu đi cùng ai đó, một thoả thuận nhỏ rất có ích: thấy răng người kia dính rau thì nói khẽ hoặc chạm nhẹ vào răng mình ra hiệu. Ai cũng thích được nhắc hơn là phát hiện ra sau buổi gặp.
Và nếu chính bạn thấy người đối diện bị dính rau trên răng, cách nhắc tế nhị nhất là nói nhỏ một câu ngắn khi không có người khác nghe, kiểu "Răng anh có chút rau kìa", rồi chuyển sang chuyện khác ngay.
Câu hỏi thường gặp
Xỉa răng bằng tăm có hại không?
Dùng tăm nhẹ nhàng, chỉ lách vào kẽ và gạt ra thì không sao. Ấn mạnh, chọc thẳng vào nướu, xỉa nhiều lần mỗi ngày có thể làm xước nướu và lâu dần làm khe răng rộng hơn.
Không có chỉ nha khoa thì dùng gì để gỡ thức ăn kẽ răng?
Thử súc miệng mạnh bằng nước sạch, đẩy nước qua kẽ nhiều lần, rồi dùng lưỡi đẩy ra. Còn kẹt thì dùng tăm nhẹ nhàng. Tránh dùng ghim, kẹp giấy, móng tay hay sợi chỉ may.
Vì sao một kẽ răng lúc nào cũng bị giắt thức ăn?
Thường do khe giữa hai răng rộng ra, miếng trám mặt bên bị hở, răng sâu ở kẽ hoặc nướu tụt. Nên gặp nha sĩ để kiểm tra vì thức ăn giắt lâu ngày dễ gây sâu và viêm nướu.
Nướu sưng đau sau khi bị giắt vỏ bắp rang thì làm sao?
Súc miệng bằng nước, thử gỡ nhẹ bằng chỉ nha khoa. Nếu không ra hoặc sưng đau tăng, đến nha sĩ để lấy mảnh vỏ ra; đừng chọc bằng vật cứng nhọn.
Làm sao biết răng cửa có dính rau mà không có gương?
Dùng camera trước của điện thoại để soi ở chỗ đủ sáng, hoặc dùng lưỡi rà chậm mặt ngoài răng cửa. Nếu đi cùng người quen, nhờ họ nhìn giúp là nhanh và chắc nhất.
Súc miệng bằng nước có thay được chỉ nha khoa không?
Súc mạnh gỡ được rau và vụn thức ăn lỏng, nhưng không lấy được thớ thịt kẹt chặt hay mảng bám ở mặt bên răng. Chỉ nha khoa vẫn cần cho việc vệ sinh hằng ngày.