Lỡ chuyến xe buýt thì đừng chạy đuổi theo; đứng lại, nhìn đồng hồ và trả lời một câu: chuyến sau tới trước hay giờ hẹn tới trước. Nếu chuyến sau vẫn kịp, cứ đứng đúng chỗ đón và báo người đang đợi một tin ngắn. Nếu không kịp, đổi sang tuyến khác đi cùng hướng, đi bộ ra trục đường lớn nhiều tuyến hơn hoặc gọi xe, càng quyết sớm càng đỡ mất thời gian.
Mười phút đầu sau khi lỡ xe là lúc dễ phí nhất: người ta đứng tiếc, rồi mới mở điện thoại tra, rồi mới quyết. Phần dưới đi theo đúng thứ tự cần làm, kèm một bảng để quyết nhanh, các việc không nên làm và cách ra trạm để lần sau khỏi lỡ.
Mười giây đầu: dừng lại, đừng đuổi theo xe
Phản xạ đầu tiên của nhiều người là chạy theo, đập cửa hoặc vẫy rối rít. Xe buýt đã rời trạm thì tài xế gần như không mở cửa giữa đường, vì xe đang ở làn hỗn hợp, cửa mở giữa dòng xe máy là nguy hiểm cho cả người lên lẫn người đi đường. Chạy theo xe dọc mép đường còn dễ va vào xe máy đang tấp vào lề, vấp ổ gà hoặc trượt chân khi trời ướt. Cái được là gần như bằng không, cái mất có thể là một cú ngã.
Việc nên làm trong mười giây đó rất đơn giản: lùi vào trong vỉa hè, nhìn đồng hồ, nhớ số tuyến vừa lỡ. Nếu xe mới lăn bánh chậm và vẫn đang trong vạch trạm, có thể giơ tay rõ ràng để tài xế thấy qua gương, nhưng chỉ đứng tại chỗ, không bước xuống lòng đường. Tài xế dừng lại thì tốt, không dừng thì coi như đã lỡ và chuyển sang bước tính toán.
Một câu tự hỏi giúp bình tĩnh: lỡ chuyến này mình mất thêm bao nhiêu phút thật sự? Phần lớn trường hợp ở thành phố lớn chỉ là một khoảng giãn cách, tức là thêm mười đến hai mươi phút. Nhìn ra con số cụ thể thì đỡ hoảng, và quyết định sau đó cũng tỉnh táo hơn.
Tính nhanh: chờ chuyến sau hay đổi cách đi
Hai con số quyết định là thời gian chuyến sau tới và thời gian bạn còn lại trước giờ hẹn, tính cả đoạn đi bộ từ trạm xuống tới nơi. Bảng dưới gom các trường hợp hay gặp, đọc theo hàng nào giống mình nhất.
| Tình huống | Nên làm | Vì sao |
|---|---|---|
| Chuyến sau tới trong vòng mười phút, còn dư thời gian | Đứng chờ đúng chỗ, báo người đợi nếu sát giờ | Đổi cách đi lúc này thường không nhanh hơn mà tốn tiền |
| Chuyến sau tới lâu, có tuyến khác chạy cùng hướng qua trạm này | Lên tuyến nào tới trước, xuống ở trạm gần nhất rồi đi bộ | Hai tuyến chung một đoạn đường thì xe nào tới trước cũng được việc |
| Trạm vắng tuyến, cách vài trăm mét có trục đường lớn | Đi bộ ra trục lớn bắt tuyến khác | Trục lớn nhiều tuyến hơn, giãn cách ngắn hơn |
| Còn quá ít thời gian, việc quan trọng | Gọi xe ôm hoặc xe công nghệ ngay | Chờ thêm rồi mới gọi thì mất cả hai phần thời gian |
| Lỡ chuyến cuối hoặc trời đã tối | Ưu tiên an toàn, xem phần riêng bên dưới | Lúc này không còn là chuyện nhanh chậm |
Chỗ hay sai là đứng chờ thêm "năm phút nữa xem sao" rồi mới quyết. Nếu bảng chỉ ra phải đổi cách đi, đổi ngay khi còn đứng ở trạm, vì năm phút chờ ấy chính là khoảng đệm bạn đang thiếu.
Đổi cách đi: thứ tự thử từ rẻ đến tốn
Khi đã quyết không chờ, làm theo thứ tự dưới đây, bước nào không được thì sang bước sau, đừng thử cùng lúc nhiều cách rồi rối.
- Tra xem có tuyến nào khác dừng ở chính trạm này mà đi qua gần nơi bạn cần tới. Bảng tuyến dán ở trạm hoặc ứng dụng tra xe buýt của thành phố đều cho biết.
- Nếu trạm này ít tuyến, nhìn xem trục đường lớn gần nhất ở đâu. Đi bộ năm đến mười phút ra đó thường được nhiều lựa chọn hơn đứng chờ một tuyến thưa.
- Nếu phải đổi xe giữa đường, chọn điểm đổi ở trạm lớn có mái che và đông người, không chọn trạm vắng chỉ vì nó gần hơn vài trăm mét.
- Khi thời gian thật sự không đủ, gọi xe ôm hoặc xe công nghệ. Đặt điểm đón ngay tại trạm, vì trạm là mốc dễ tìm và tài xế dễ dừng.
- Gửi tin báo người đang đợi ngay khi đã chọn xong cách đi, kèm giờ tới dự kiến, đừng đợi tới sát giờ mới báo.
Ví dụ chị Hạnh làm kế toán ở Hà Nội, hẹn họp lúc tám giờ, lỡ chuyến bảy giờ hai mươi. Chuyến sau theo lịch tới bảy giờ bốn mươi, đi mất ba mươi phút, tức là muộn hơn mười phút. Chị nhìn bảng tuyến, thấy một tuyến khác dừng ở trạm cách đó hai trăm mét, đi qua ngã tư gần công ty. Chị đi bộ sang, lên chuyến tới lúc bảy giờ hai mươi tám, xuống rồi đi bộ thêm sáu phút, vào phòng họp sớm hơn hai phút. Không phải lần nào cũng may như vậy, nhưng nhìn bảng tuyến trước khi đứng chờ là thói quen đáng giữ.
Xe tới mà đầy khách, không dừng: cũng là lỡ chuyến
Giờ cao điểm có một kiểu lỡ xe khác: bạn đứng đúng trạm, giơ tay đúng lúc, nhưng xe đã kín chỗ nên tài xế chạy thẳng hoặc chỉ dừng trả khách rồi đóng cửa. Kiểu này hay lặp lại ở các trạm giữa tuyến vào sáng sớm, vì xe đã đầy từ những trạm đầu. Gặp một lần là xui, gặp ba ngày liền là dấu hiệu bạn cần đổi cách.
Ngay lúc đó, đừng chen lên cửa khi phụ xe đã ra hiệu hết chỗ. Đứng sát cửa xe đang chuẩn bị đóng là cách dễ bị kẹt túi hay trượt chân nhất. Thay vào đó, nhìn xem chuyến sau có thưa hơn không: nhiều tuyến chạy dày vào giờ cao điểm, chuyến sát sau chuyến đầy thường còn chỗ vì nó vừa bị dồn khách sang chuyến trước.
Về lâu dài có hai cách. Một là đi ngược lên một hai trạm gần đầu tuyến hơn để lên khi xe còn trống, đổi vài phút đi bộ lấy một chỗ đứng chắc chắn. Hai là đi sớm hơn mười lăm phút để tránh đỉnh đông nhất. Cả hai đều rẻ hơn việc mỗi sáng đứng nhìn xe đầy chạy qua rồi gọi xe ôm cho kịp giờ.
Lỡ chuyến cuối ngày: đổi ưu tiên sang an toàn
Lỡ chuyến buổi sáng chỉ là chuyện muộn. Lỡ chuyến cuối ngày, nhất là ở trạm vắng hoặc ngoại thành, là chuyện khác: không còn xe để chờ, trời tối và người đi đường thưa dần. Lúc này đừng tính tiết kiệm mà tính đường về an toàn nhất.
Việc đầu tiên là báo người nhà hoặc bạn cùng phòng biết bạn đang ở đâu và định về bằng cách nào. Sau đó đi về chỗ sáng, đông người như cửa hàng tiện lợi, cổng bệnh viện, trạm xăng để đứng chờ xe, thay vì đứng một mình ở trạm tối. Nếu gọi xe công nghệ, kiểm biển số và mặt tài xế khớp với thông tin trong ứng dụng trước khi lên, và chia sẻ hành trình cho người nhà nếu ứng dụng có chức năng đó.
Không nên nhận lời đi nhờ xe của người lạ mời ở trạm, kể cả khi người đó nói đi cùng hướng. Đa số là người tốt, nhưng bạn không có cách kiểm, và lúc trời tối thì cái giá của một lần sai quá lớn so với tiền một cuốc xe. Nếu điện thoại sắp hết pin, gọi xe hoặc báo người nhà ngay khi còn pin, đừng dùng pin để tra cứu lan man rồi tới lúc cần gọi thì máy tắt.
Những việc không nên làm khi vừa lỡ xe
Không vẫy xe buýt giữa đường ngoài trạm. Tài xế không được đón khách ngoài điểm dừng, và đứng ra lòng đường để vẫy là tự đặt mình vào làn xe chạy. Muốn lên tuyến đó thì đi bộ tới trạm kế, thường chỉ cách vài trăm mét.
Không băng qua đường để đuổi theo xe ở trạm bên kia. Thấy xe tuyến khác đang đỗ ở trạm chiều đối diện, nhiều người lao qua đường mà không nhìn. Xe đó chạy ngược hướng bạn cần, và cú băng qua vội là kiểu tai nạn hay gặp nhất quanh trạm xe buýt.
Không bám cửa hay bước lên khi xe đã lăn bánh. Cửa xe buýt có cảm biến nhưng không phải lúc nào cũng nhận ra tay hay túi kẹt giữa hai cánh. Xe đã chạy thì để nó chạy.
Không gọi xe trước rồi mới nghĩ. Gọi xe vội rồi hủy vì thấy xe buýt tới lại làm tài xế mất công và đôi khi bị tính phí hủy. Quyết theo bảng ở trên rồi mới bấm.
Không trút bực lên người khác. Phụ xe hay người đứng cùng trạm không làm bạn lỡ xe. Một câu cằn nhằn chẳng làm xe quay lại mà còn làm bạn mất bình tĩnh khi cần quyết nhanh.
Lần sau ra trạm thế nào để khỏi lỡ
Phần lớn các lần lỡ xe không phải do xe tới sớm mà do người ra trạm sát giờ hoặc đứng sai chỗ. Vài thói quen nhỏ dưới đây giảm được đa số các lần lỡ.
- Ra trạm sớm hơn giờ dự kiến khoảng một nửa giãn cách của tuyến. Tuyến mười lăm phút một chuyến thì ra sớm chừng bảy, tám phút.
- Giờ cao điểm xe hay tới lệch lịch cả hai phía, có khi sớm hơn vì đoạn trước thông. Đừng tin tuyệt đối vào giờ ghi trên bảng.
- Đứng trong phạm vi trạm, phía đầu xe sẽ dừng, đừng đứng khuất sau gốc cây hay mái che khiến tài xế không thấy có người chờ.
- Khi thấy số tuyến của mình từ xa, giơ tay rõ ràng. Ở trạm nhiều tuyến, tài xế có thể không ghé nếu không ai ra hiệu.
- Nhớ hai tuyến dự phòng đi qua gần nơi làm việc hoặc trường học, để khi lỡ xe không phải tra từ đầu.
- Bật thông báo xe sắp tới trên ứng dụng tra xe buýt của thành phố nếu nơi bạn sống có, và kiểm nó vài lần xem có khớp thực tế không.
Cách tự kiểm đơn giản: ghi lại giờ xe thực tế tới trạm của bạn trong một tuần. Sau năm ngày bạn sẽ biết tuyến của mình hay lệch sớm hay muộn, và đặt giờ ra khỏi nhà theo con số đó thay vì theo bảng giờ chung.
Câu hỏi thường gặp
Xe buýt vừa rời trạm, chạy theo gõ cửa tài xế có mở không?
Thường là không. Xe đã rời điểm dừng thì tài xế không mở cửa giữa dòng xe vì nguy hiểm cho người lên và người đi đường. Bạn nên đứng lại trong vỉa hè và tính cách đi tiếp, chạy theo xe dễ ngã hơn là kịp.
Lỡ xe buýt thì nên chờ chuyến sau hay gọi xe ngay?
So thời gian chuyến sau tới cộng thời gian đi với giờ hẹn của bạn. Nếu vẫn kịp thì chờ, nếu muộn và việc quan trọng thì gọi xe ngay khi còn ở trạm, đừng đứng chờ thêm vài phút rồi mới quyết vì chính mấy phút đó là khoảng đệm bạn cần.
Có được vẫy xe buýt ở chỗ không phải trạm không?
Không nên. Xe buýt chỉ đón trả khách ở điểm dừng, tài xế thường không dừng ngoài trạm và việc đứng ra lòng đường để vẫy rất nguy hiểm. Đi bộ tới trạm kế là cách đúng, phần lớn trạm chỉ cách nhau vài trăm mét.
Lỡ chuyến xe buýt cuối buổi tối thì làm gì cho an toàn?
Báo người nhà vị trí và cách bạn định về, ra đứng ở chỗ sáng và đông người, gọi xe ôm hoặc xe công nghệ, kiểm biển số và mặt tài xế trước khi lên. Không nhận đi nhờ xe người lạ và gọi xe khi điện thoại còn pin.
Vì sao đứng ở trạm mà xe buýt vẫn chạy qua không dừng?
Ở trạm nhiều tuyến, tài xế có thể không ghé nếu không thấy ai ra hiệu hoặc người chờ đứng khuất. Hãy đứng trong phạm vi trạm, chỗ tài xế nhìn thấy, và giơ tay rõ ràng khi thấy số tuyến của mình từ xa.