Trời trở lạnh đột ngột mà bạn đang mặc mỏng thì việc cần làm là chặn gió trước, giữ ấm cổ, tay và chân sau, rồi thêm bất cứ lớp nào có được kẹp giữa các lớp áo. Phần lớn cảm giác lạnh buốt khi gió mùa về đến từ gió thổi xuyên qua áo mỏng, không phải chỉ vì nhiệt độ thấp, nên một lớp chắn gió mỏng cũng đổi khác rất nhiều.
Ở miền Bắc và vùng núi, gió mùa đông bắc có thể làm nhiệt độ tụt nhanh chỉ trong vài giờ chiều. Ở Lâm Đồng hay các vùng cao, chiều tối trời lạnh hẳn dù trưa còn nắng. Bài này gom những cách giữ ấm tạm bằng thứ có trong túi hay xin được dọc đường, cách đi xe máy về cho đỡ buốt, những việc không cần làm, và khi nào cái lạnh không còn là chuyện chịu một chút là qua.
Vì sao gió làm mình lạnh hơn con số nhiệt độ
Cơ thể luôn giữ một lớp không khí ấm mỏng sát da và giữa các lớp áo. Khi đứng yên trong phòng kín, lớp không khí này giúp bạn thấy ấm dù trời không nóng. Gió thổi tới cuốn lớp ấm đó đi liên tục, da phải sưởi lại lớp không khí mới, và bạn mất nhiệt nhanh hơn nhiều so với cùng nhiệt độ mà lặng gió.
Áo mỏng dệt thưa như áo phông, sơ mi cotton gần như không chặn được gió, gió đi xuyên qua và chạm thẳng vào da. Một lớp vải dệt kín, dù rất mỏng như áo mưa, áo gió hay túi ni lông, chặn được phần lớn luồng gió đó. Đó là lý do một chiếc áo mưa mỏng mặc ngoài áo phông có thể ấm hơn một chiếc áo len dệt thưa khi đi xe máy.
Khi chạy xe máy, gió do chính tốc độ của xe tạo ra cộng thêm gió trời, cảm giác lạnh tăng lên rõ rệt. Hiểu cơ chế này thì thứ tự ưu tiên rất rõ: chặn gió trước, giữ lớp không khí ấm sát người sau, và che những chỗ hở như cổ, cổ tay, cổ chân, nơi gió luồn vào nhiều nhất.
Chặn gió bằng những gì đang có hoặc xin được
Lục túi và nhìn quanh trước khi lên xe hay bước ra đường. Ở chỗ làm, hỏi đồng nghiệp xem có ai dư áo khoác, áo mưa để mượn về rồi mai trả. Những thứ sau đây đều chặn gió được ít nhiều:
- Áo mưa mỏng: mặc vào dù trời không mưa. Áo mưa không thoáng nên giữ hơi ấm rất tốt trong quãng ngắn.
- Giấy báo cũ hoặc tờ giấy lớn: lót phía trước ngực, giữa áo trong và áo ngoài. Người chạy xe đường dài vẫn dùng cách này, giấy chặn gió và giữ một lớp không khí tĩnh.
- Túi ni lông sạch: lót ngực như trên, hoặc trùm quanh hai bàn chân trong giày nếu đi dép mỏng.
- Khăn quàng, khăn tay lớn: quấn kín cổ, kéo lên che miệng mũi khi đi xe. Cổ là chỗ mạch máu nằm nông, che cổ là ấm lên cả người.
- Mũ trùm của áo khoác: kéo lên rồi đội mũ bảo hiểm ra ngoài nếu vừa, giữ ấm đầu và tai.
Xin một tờ giấy báo hay túi ni lông ở quán nước, tiệm tạp hóa là chuyện bình thường, cứ nói thật là bị lạnh vì trời trở gió. Đừng dùng giấy đã bẩn hay ướt, lót vào sẽ lạnh hơn.
Đi xe máy về khi trời lạnh buốt mà mặc mỏng
Đây là tình huống làm nhiều người lạnh nhất. Các bước gợi ý trước và trong khi chạy:
- Nếu có áo khoác mỏng, mặc ngược ra phía trước, khóa kéo nằm sau lưng. Mặt sau áo liền một mảnh, khi quay ra phía trước nó chặn gió ngực tốt hơn hẳn đường khóa kéo, cách này hợp cho quãng đường ngắn khi bạn không có áo gió.
- Lót giấy hoặc túi ni lông ở ngực như phần trên, cài kín cúc áo bên ngoài để giữ lớp lót.
- Quấn kín cổ, kéo khẩu trang lên, hạ kính mũ bảo hiểm xuống nếu có. Kính mũ chắn được gió tạt thẳng vào mặt.
- Kéo tay áo dài xuống trùm mu bàn tay. Không có găng tay thì đi tất vào tay cũng được trong lúc chờ, nhưng khi chạy xe phải bỏ ra để nắm chắc phanh.
- Chạy chậm hơn bình thường. Tốc độ càng cao gió càng lạnh, và tay lạnh cóng thì bóp phanh chậm.
- Dừng giữa đường nếu ngón tay tê cứng. Xoa tay, kẹp tay dưới nách vài phút cho ấm lại rồi mới đi tiếp.
Mặc ngược áo khoác chỉ là cách tạm, nhớ kiểm tra áo không lòa xòa che đèn hay quấn vào tay lái.
Chỗ nào che trước khi chỉ có ít đồ
Khi trong tay chỉ có một hai món, đặt chúng vào đâu quyết định bạn ấm hay không:
| Vùng cơ thể | Vì sao quan trọng | Che bằng gì tạm |
|---|---|---|
| Ngực và bụng | Chỗ hứng gió nhiều nhất khi đi xe, giữ ấm thân là giữ ấm cả người | Áo mưa, giấy lót, áo khoác mặc ngược |
| Cổ và gáy | Gió luồn vào cổ áo đi xuống cả thân | Khăn quàng, khăn tay, cổ áo dựng lên |
| Bàn tay | Tay lạnh cứng thì khó cầm lái, bóp phanh | Găng tay, tay áo kéo dài, nghỉ để xoa ấm |
| Đầu và tai | Tai lạnh buốt rất khó chịu | Mũ trùm, khăn quấn dưới mũ bảo hiểm |
| Bàn chân | Dép mỏng gặp gió lạnh, chân buốt nhanh | Tất, túi ni lông trùm ngoài tất |
Nếu chỉ có một chiếc khăn, quấn cổ. Nếu chỉ có một chiếc áo mỏng, mặc ra ngoài để chặn gió. Nếu chỉ có giấy, lót ngực. Ưu tiên theo thứ tự đó cho phần lớn tình huống đi xe.
Ví dụ: chị Ngân đi làm ở Hà Nội ngày gió mùa về
Sáng hôm đó trời hửng nắng, chị Ngân mặc áo sơ mi và một chiếc áo len mỏng dệt thưa đi làm. Bốn giờ chiều gió mùa tràn về, năm giờ rưỡi tan làm thì trời tối sớm, gió thổi từng cơn. Chị có mười hai cây số đường về bằng xe máy.
Chị lấy bộ áo mưa trong cốp mặc ra ngoài áo len, xin chị lao công hai tờ giấy báo cũ lót ở ngực bên trong áo mưa, quấn chiếc khăn quàng mỏng vẫn để ở ngăn bàn. Không có găng tay, chị kéo tay áo len trùm mu bàn tay. Chị đi chậm hơn ngày thường, giữa đường dừng ở một cây xăng ba phút để xoa tay khi thấy ngón tay bắt đầu tê.
Về tới nhà, chị nói thân người không lạnh, chỉ có hai bàn tay buốt. Lần sau chị để thêm một đôi găng tay mỏng trong cốp và theo dõi dự báo thời tiết vào buổi sáng những tháng có gió mùa. Bộ áo mưa trong cốp, thứ chị vốn để cho ngày mưa, hóa ra là món giữ ấm tốt nhất hôm đó.
Những việc không cần làm hoặc làm ngược
Uống rượu cho ấm người. Rượu làm mạch máu ngoài da giãn ra nên thấy ấm lúc đầu, nhưng cơ thể mất nhiệt nhanh hơn, phản xạ cũng chậm đi. Uống rượu rồi đi xe máy trong gió lạnh là làm ngược cả hai mặt, và còn vi phạm luật giao thông.
Hơ tay sát bếp than, ống xả hay vật nóng. Tay đang tê lạnh kém cảm nhận nóng, dễ bị bỏng mà không biết. Làm ấm bằng cách xoa, kẹp tay dưới nách hay ôm cốc nước ấm.
Mặc chồng nhiều lớp quá chật. Áo bó chặt ép mất lớp không khí giữa các lớp vải, giữ ấm kém hơn mấy lớp vừa vặn. Lớp lót giấy hay ni lông cũng chỉ cần nằm phẳng, không cần quấn chặt.
Đứng yên chờ ở chỗ hứng gió. Chờ xe buýt ở trạm trống trải giữa gió mùa là cách mất nhiệt nhanh. Đứng khuất gió sau một bức tường, đi lại nhẹ nhàng, khi thấy xe mới bước ra.
Cởi bớt khẩu trang, khăn vì thấy ngột. Đi xe trong gió lạnh, nhiều người thấy khẩu trang ẩm hơi thở nên tháo ra. Mặt và cổ để trần gặp gió buốt lại mất nhiệt nhanh hơn. Nếu khẩu trang ướt, thay bằng khăn quàng kéo lên che miệng, vẫn giữ được lớp chắn gió mà thoáng hơn.
Khi nào cái lạnh không còn là chuyện nhỏ
Run liên tục, không dừng được dù đã vào chỗ kín gió. Vào nhà, thay đồ khô nếu bị ẩm, đắp chăn, uống nước ấm. Run kéo dài trên dưới một giờ mà không đỡ thì nên được người khác theo dõi.
Ngón tay, ngón chân trắng bệch, tê hẳn, không cảm giác. Làm ấm từ từ bằng hơi ấm cơ thể, không chà mạnh, không hơ lửa. Nếu sau khi ấm lại ngón vẫn đau nhiều, sưng hay đổi màu bất thường, nên đi khám.
Lơ mơ, nói líu, vụng về, buồn ngủ bất thường trong cái lạnh. Đây là dấu hiệu cơ thể đã bị lạnh nặng. Gọi 115, đưa người vào chỗ ấm, bỏ đồ ướt, đắp chăn trong lúc chờ.
Người già, trẻ nhỏ đi cùng. Họ mất nhiệt nhanh hơn và có thể không than lạnh. Dừng sớm, giữ ấm cho họ trước, mặc cho họ lớp áo mà bạn đang có nếu cần.
Lần sau phòng thế nào
Những tháng có gió mùa, hoặc khi đi lên vùng cao, vài thói quen nhỏ giúp bạn không bị bắt chợt:
- Xem nhanh dự báo nhiệt độ buổi chiều, không chỉ buổi sáng, trước khi ra khỏi nhà.
- Để trong cốp xe một chiếc áo gió mỏng gấp gọn, một đôi găng tay và một chiếc khăn quàng nhỏ. Chúng nằm đó cả mùa cũng không chiếm bao nhiêu chỗ.
- Mặc theo lớp: áo trong, áo giữ ấm, áo chắn gió ngoài cùng. Trưa nóng thì cởi bớt, chiều lạnh thì mặc lại.
- Đi dép mỏng vào mùa lạnh thì để một đôi tất trong túi.
- Đi lên vùng cao như Lâm Đồng, Lào Cai hay các vùng núi phía Bắc, luôn mang thêm một lớp áo ấm dù trời đang nắng lúc xuất phát.
Câu tự hỏi mỗi sáng tháng có gió mùa: nếu sáu giờ tối nay trời lạnh hơn bây giờ nhiều, mình về bằng gì và mặc thêm gì?
Câu hỏi thường gặp
Trời trở lạnh đột ngột mà không mang áo ấm thì giữ ấm bằng gì?
Mặc áo mưa mỏng ra ngoài để chặn gió, lót giấy báo cũ hoặc túi ni lông sạch ở ngực giữa các lớp áo, quấn khăn kín cổ và kéo tay áo trùm mu bàn tay. Chặn gió trước rồi mới tới thêm lớp.
Mặc ngược áo khoác khi đi xe máy có tác dụng gì?
Mặt sau áo khoác liền một mảnh nên khi quay ra phía trước, nó chặn gió ngực tốt hơn đường khóa kéo. Đây là cách tạm cho quãng ngắn, cần kiểm tra áo không lòa xòa che đèn hay quấn vào tay lái.
Lót giấy báo trong áo có giữ ấm thật không?
Có tác dụng thật. Giấy chặn gió xuyên qua lớp áo mỏng và giữ một lớp không khí tĩnh sát người. Giấy cần khô và sạch, lót phẳng ở ngực, cài kín áo ngoài để giữ giấy không bay.
Tay lạnh cứng khi đang đi xe máy thì làm gì?
Tấp vào lề an toàn, xoa hai bàn tay, kẹp tay dưới nách vài phút cho ấm lại rồi mới đi tiếp. Tay lạnh cứng bóp phanh chậm nên không nên cố chạy. Lần sau để một đôi găng tay trong cốp.
Uống rượu có giúp ấm người khi trời lạnh không?
Không. Rượu làm mạch máu ngoài da giãn nên thấy ấm lúc đầu nhưng cơ thể mất nhiệt nhanh hơn và phản xạ kém đi. Uống rượu rồi đi xe máy vừa nguy hiểm vừa vi phạm luật giao thông.
Khi nào bị lạnh cần gọi 115?
Khi người bị lạnh trở nên lơ mơ, nói líu, vụng về hay buồn ngủ bất thường. Gọi 115, đưa vào chỗ ấm, bỏ đồ ướt và đắp chăn trong lúc chờ. Ngón tay ngón chân tê trắng không hồi lại cũng cần đi khám.