Nắng chiều chói thẳng vào mắt khi đi xe thì giảm tốc ngay, kéo vành mũ hoặc tấm che xuống chặn mặt trời mà vẫn nhìn thấy mặt đường, giữ khoảng cách xa hơn với xe trước, và nếu lóa trắng không thấy gì thì tấp vào lề chờ vài phút. Đừng nhìn thẳng vào mặt trời để cố thấy đường, mắt sẽ còn bị lóa thêm một lúc sau khi bạn nhìn đi chỗ khác.
Nắng chói kiểu này kéo dài khoảng nửa tiếng đến một tiếng mỗi ngày, khi mặt trời xuống thấp gần đường chân trời buổi chiều, hoặc buổi sáng sớm theo hướng đông. Bài này giải thích vì sao lúc đó nguy hiểm hơn ta nghĩ, cách che mắt bằng thứ có sẵn, cách đi để người khác thấy mình, và vài thay đổi nhỏ ở lộ trình hay giờ đi để tránh hẳn.
Vì sao nắng chiều nguy hiểm hơn nắng trưa
Buổi trưa mặt trời ở trên đỉnh đầu, vành mũ bảo hiểm hay mái che xe ô tô che được. Buổi chiều muộn mặt trời xuống thấp, gần ngang tầm mắt, chiếu thẳng vào mặt khi bạn đi về hướng tây. Không có vành mũ nào ở vị trí đó, và mắt bị ánh sáng mạnh chiếu thẳng sẽ co đồng tử, mọi thứ trong vùng tối hơn như mặt đường, xe phía trước, người đi bộ trở nên khó thấy hẳn.
Thêm một chiều nguy hiểm ít người nghĩ tới: khi bạn đi ngược nắng, người đi cùng chiều phía trước bạn thì nhìn ổn, nhưng người đi ngược chiều với bạn lại có mặt trời sau lưng bạn chiếu vào mắt họ. Với họ, bạn chỉ là một bóng đen lẫn trong vầng sáng. Một người sang đường hay rẽ trái cắt ngang có thể hoàn toàn không thấy bạn.
Bụi trên kính chắn gió ô tô, vết xước trên kính mũ bảo hiểm hay tròng kính làm ánh nắng tán ra thành một màng sáng trắng, khiến chói nặng hơn nhiều. Vì vậy cùng một con đường, cùng giờ, có người thấy đi bình thường, có người thấy lóa trắng không nhìn được gì.
Đang chạy thì bị chói: làm gì ngay
Khi bất chợt rẽ vào một đoạn đường hướng thẳng về phía mặt trời:
- Nhả ga, giảm tốc từ từ, không phanh gấp vì xe phía sau cũng có thể đang bị chói.
- Hạ tầm mắt xuống nhìn mép đường và vạch kẻ ngay phía trước, không nhìn thẳng vào vầng sáng.
- Kéo vành mũ lưỡi trai, tấm che nắng trên ô tô hoặc kính mũ bảo hiểm màu tối xuống chặn đúng vị trí mặt trời.
- Nếu không có gì che, đưa một tay lên che mắt chỉ khi đã dừng xe. Lái xe máy một tay trong lúc chói là thêm một nguy cơ.
- Giữ khoảng cách với xe phía trước xa gấp đôi bình thường. Bạn thấy đèn phanh của họ chậm hơn khi bị chói.
- Nếu lóa trắng không còn thấy mặt đường, bật xi nhan, tấp hẳn vào lề và dừng.
Đừng cố đeo kính râm trong lúc đang chạy. Tháo mũ, lục túi, đeo kính bằng một tay là việc nên làm khi đã dừng xe.
Che mắt bằng gì: so các lựa chọn
Mỗi thứ che chói có chỗ mạnh, chỗ yếu riêng:
| Thứ che | Hiệu quả | Lưu ý |
|---|---|---|
| Kính râm | Giảm độ sáng toàn bộ, đỡ lóa nhiều | Tháo ra ngay khi vào đoạn có bóng râm hay trời tối, kính râm lúc chạng vạng làm khó nhìn |
| Mũ lưỡi trai dưới mũ bảo hiểm nửa đầu | Vành mũ chặn được mặt trời thấp nếu kéo xuống đúng tầm | Chỉ khi mũ bảo hiểm vẫn đội chắc chắn |
| Kính mũ bảo hiểm màu khói | Như kính râm, che cả mặt | Không dùng khi trời tối |
| Tấm che nắng trên ô tô | Xoay xuống và xoay sang cửa bên khi nắng chiếu xiên | Không che được khi mặt trời quá thấp |
| Tay che mắt | Tạm thời khi đã dừng | Không dùng khi đang lái xe máy |
Kính râm có tròng phân cực giảm phần ánh sáng hắt lên từ mặt đường ướt hay mặt nước, nên dễ chịu hơn lúc nắng chiều. Kính râm thường vẫn hơn hẳn không có gì. Chỉ cần nhớ một điều: thứ che phải chặn được mặt trời mà vẫn để lộ mặt đường phía trước, kéo vành mũ xuống quá thấp làm mất tầm nhìn còn nguy hiểm hơn bị chói.
Giúp người khác nhìn thấy mình
Khi đi ngược nắng, bạn khó thấy người khác. Khi đi cùng chiều nắng, mặt trời sau lưng bạn, người khác khó thấy bạn. Cả hai trường hợp đều cần chủ động:
- Bật đèn chiếu gần, kể cả ban ngày. Một đốm sáng phía trước giúp người đi ngược chiều thấy bạn rõ hơn giữa vầng chói.
- Bật xi nhan sớm hơn bình thường trước khi rẽ hay chuyển làn, để người phía sau có thêm thời gian nhận ra.
- Khi rẽ trái cắt ngang dòng xe ngược chiều mà mặt trời sau lưng bạn, đi chậm và chờ chắc chắn họ đã thấy mình. Họ đang bị chói vì chính mặt trời đó.
- Mặc áo sáng màu khi chạy xe giờ chiều muộn trên những đoạn đường hướng đông tây.
- Không dừng đỗ ngay sau khúc cua hay đỉnh dốc nơi người đến sau đang nhìn vào mặt trời.
- Nếu phải dừng ở lề vì quá chói, dừng hẳn vào phía trong, xa làn xe chạy, và đứng ra khỏi xe nếu chờ lâu. Xe phía sau cũng đang bị chói như bạn, một chiếc xe máy đỗ sát làn là thứ họ khó nhận ra nhất.
Câu tự hỏi khi đi trên đoạn đường hướng tây giờ chiều: người đi ngược chiều kia có đang nhìn thấy mình không? Nếu không chắc, coi như họ không thấy.
Đi bộ, đi xe đạp ngược nắng chiều cũng cần để ý
Sang đường khi mặt trời ở sau lưng mình. Người lái xe đi về phía bạn đang nhìn thẳng vào mặt trời, họ có thể không thấy bạn đang bước xuống lòng đường. Đợi khoảng trống rộng hơn bình thường, giơ tay ra hiệu và nhìn vào người lái trước khi bước.
Sang đường khi mặt trời ở trước mặt mình. Lúc này bạn bị chói, khó ước lượng tốc độ xe đang tới. Đứng lùi vào bóng râm, che mắt, nhìn kỹ hai phía rồi mới đi.
Đi xe đạp chở trẻ ngồi sau. Trẻ ngồi sau ít bị chói, nhưng người lái thì bị. Đi chậm, đi sát lề phải, dừng hẳn khi không nhìn rõ.
Dẫn trẻ đi bộ về nhà lúc chiều. Trẻ thấp, dễ bị khuất trong vầng sáng với người lái xe. Cho trẻ đi phía trong vỉa hè, nắm tay khi sang đường, và đội cho trẻ mũ có vành để trẻ cũng đỡ chói mắt.
Ví dụ: anh Hiếu đi làm về theo quốc lộ ở Khánh Hoà
Anh Hiếu làm kỹ thuật, mỗi chiều chạy xe máy về hướng tây khoảng hai mươi cây số. Có mấy tháng trong năm, khoảng năm giờ chiều, mặt trời nằm đúng cuối con đường thẳng anh đi. Một lần anh suýt va vào chiếc xe máy đang giảm tốc rẽ vào ngõ phía trước, vì đèn phanh của xe đó gần như chìm trong ánh nắng.
Từ hôm đó anh làm ba việc: để kính râm trong túi áo và đeo ngay trước khi lên xe, đội thêm mũ lưỡi trai mỏng dưới mũ bảo hiểm nửa đầu để kéo vành xuống, và giữ khoảng cách xa hơn với xe trước trên đoạn đường thẳng đó. Gặp hôm nắng quá gắt, anh rẽ vào một quán nước ven đường ngồi mười lăm phút, đợi mặt trời xuống sau dãy núi.
Anh cũng lau kính mũ bảo hiểm mỗi tuần, vì nhận ra lớp bụi mỏng trên kính làm chói nặng hơn hẳn. Điều anh nói nghe đơn giản: cùng con đường, cùng giờ, nhưng chuẩn bị trước thì không còn lần nào thót tim nữa.
Chỗ anh thấy mình từng làm sai là nheo mắt nhìn thẳng vào vầng sáng để cố thấy đường. Làm vậy vài giây, lúc nhìn đi chỗ khác vẫn còn một đốm sáng nhòe trước mắt, chính lúc đó là lúc nguy hiểm nhất.
Kính bẩn, kính xước làm chói nặng hơn: kiểm tra và xử lý
Kính chắn gió ô tô bẩn mặt trong. Mặt trong kính lái hay có một lớp màng mờ từ hơi người, bụi và hơi nhựa trong xe. Bình thường không thấy, nhưng gặp nắng thấp lại hóa thành một màng trắng. Lau mặt trong bằng khăn sạch, khô, lau theo một chiều rồi kiểm lại khi ngồi đúng vị trí lái, vì có những vệt chỉ hiện ra dưới góc nhìn đó.
Kính mũ bảo hiểm xước. Vết xước nhỏ tán ánh nắng thành vệt sáng. Thử nhìn qua kính mũ về phía một bóng đèn sáng: nếu thấy nhiều vệt tia, kính đã xước nhiều, nên thay.
Tròng kính mắt dính dầu, vân tay. Vân tay trên tròng kính làm chói rõ rệt khi gặp nắng thấp. Rửa kính bằng nước và xà phòng loãng, lau khô bằng khăn sợi mịn.
Cần gạt nước ô tô làm vệt. Lưỡi gạt mòn để lại vệt mờ trên kính, gặp nắng chiều thành dải chói. Thay lưỡi gạt khi thấy vệt kéo dài.
Lần sau phòng thế nào
Nắng chói đến đúng giờ và đúng hướng mỗi ngày, nên phòng được trước:
- Để kính râm cố định ở một chỗ dễ lấy: túi áo khoác, hộc xe, ngăn trước ô tô.
- Chú ý những tháng mà mặt trời lặn đúng hướng con đường bạn đi về. Thời điểm này lệch dần theo mùa.
- Nếu có lộ trình khác không hướng thẳng về phía mặt trời, chuyển sang trong những tuần nắng chói nhất, dù xa hơn một chút.
- Đi sớm hơn hoặc muộn hơn mười lăm phút cũng có thể tránh được đúng lúc mặt trời ngang tầm mắt.
- Lau kính mũ bảo hiểm, tròng kính và mặt trong kính chắn gió đều đặn.
Nếu mắt bạn vốn nhạy với ánh sáng, chảy nước mắt hay nhức mắt nhiều mỗi khi gặp nắng, nên đi khám mắt để được tư vấn, thay vì cố chịu mỗi chiều.
Ngày có hẹn quan trọng mà phải chạy xe về hướng tây giờ chiều muộn, cộng thêm thời gian cho đoạn đường đó. Đi chậm vì chói mà còn sợ trễ giờ là lúc người ta hay vượt ẩu nhất.
Câu hỏi thường gặp
Bị nắng chiều chói mắt khi đang đi xe máy thì làm gì?
Nhả ga giảm tốc từ từ, hạ tầm mắt nhìn mép đường và vạch kẻ phía trước, giữ khoảng cách xa hơn với xe trước. Nếu lóa trắng không còn thấy mặt đường, bật xi nhan, tấp vào lề an toàn và dừng lại chờ.
Vì sao đi ngược nắng chiều dễ va chạm?
Mặt trời thấp chiếu thẳng vào mắt làm khó thấy đèn phanh và người phía trước. Đồng thời người đi ngược chiều với bạn lại có mặt trời sau lưng bạn chiếu vào mắt họ, nên họ có thể không thấy bạn.
Có nên đeo kính râm khi đi xe máy buổi chiều không?
Nên đeo khi nắng chói, nhưng đeo trước khi xuất phát hoặc khi đã dừng, không đeo bằng một tay lúc đang chạy. Tháo kính râm khi trời bắt đầu tối vì lúc chạng vạng kính râm làm khó nhìn.
Kính chắn gió ô tô bẩn có làm chói nặng hơn không?
Có. Lớp màng mờ ở mặt trong kính lái và vệt gạt nước tán ánh nắng thấp thành một màng sáng trắng. Lau sạch mặt trong kính bằng khăn khô sạch và thay lưỡi gạt mòn giúp đỡ chói rõ rệt.
Bật đèn xe ban ngày khi trời nắng có tác dụng gì?
Đèn chiếu gần giúp người đi ngược chiều nhận ra bạn giữa vầng chói khi mặt trời ở sau lưng bạn. Đây là cách đơn giản để được nhìn thấy, nhất là trên đoạn đường hướng đông tây giờ sáng sớm hay chiều muộn.
Ngoài buổi chiều, lúc nào còn hay bị chói nắng khi đi xe?
Buổi sáng sớm khi đi về hướng đông, mặt trời cũng thấp ngang tầm mắt và gây chói y như buổi chiều. Mặt đường ướt sau mưa phản chiếu nắng thấp cũng làm lóa mắt.