Khi mắt cay, nhòe chữ sau vài giờ nhìn màn hình, cách gỡ nhanh nhất là cho mắt nhìn xa vài chục giây, chủ động chớp mắt chậm và đủ, rồi chỉnh lại ánh sáng cùng khoảng cách ngồi. Phần lớn cơn mỏi mắt giữa giờ làm không phải do mắt "yếu đi" mà do hai thứ: cơ điều tiết phải gồng liên tục để nhìn gần, và mắt khô vì nhìn chăm chú thì ta chớp ít hẳn đi.
Năm phút là đủ để mắt dễ chịu lại nếu bạn làm đúng thứ tự dưới đây. Mẹo không thay được việc khám mắt: nếu mắt đỏ, đau nhức sâu, nhìn mờ không đỡ sau khi nghỉ, hoặc thấy chớp sáng, bóng đen bay trước mắt thì đó không còn là chuyện mỏi mắt thường ngày.
Tình huống quen: cuối tháng, mắt chị Hạnh bắt đầu "dính" vào màn hình
Chị Hạnh làm kế toán ở Hải Phòng. Tuần chốt sổ, chị ngồi từ tám giờ sáng tới gần ba giờ chiều, mắt dán vào bảng tính chi chít số nhỏ. Tới giữa chiều, chữ trong ô bắt đầu nhòe nhẹ, mắt cay như có cát, chị phải nheo mắt mới đọc được dòng cuối. Chị dụi mắt mấy lần, càng dụi càng đỏ.
Đây là kiểu mỏi mắt điển hình của dân văn phòng. Khi nhìn gần, một nhóm cơ nhỏ trong mắt phải co liên tục để giữ hình rõ nét; nhìn cùng một khoảng cách suốt nhiều giờ thì nhóm cơ ấy mỏi giống như bắp tay xách túi nặng không đổi tay. Cùng lúc đó, khi tập trung vào chữ nhỏ, số lần chớp mắt giảm rõ rệt và nhiều lần chớp chỉ khép nửa chừng, nên màng nước mắt trên bề mặt mắt bay hơi nhanh hơn bình thường. Điều hoà thổi thẳng vào mặt làm việc bay hơi càng nhanh.
Hiểu hai nguyên nhân này thì thấy vì sao dụi mắt không giúp gì: nó không cho cơ điều tiết nghỉ, cũng không bù lại nước mắt, mà còn cọ xát làm mắt đỏ thêm. Việc cần làm là cho cơ được thả lỏng và cho bề mặt mắt được làm ướt lại.
Năm phút gỡ mỏi mắt ngay tại bàn, theo đúng thứ tự
Bạn không cần đứng dậy đi đâu, chỉ cần rời tay khỏi bàn phím. Làm lần lượt:
- Nhìn xa. Tìm một điểm cách mình ít nhất sáu mét: cuối hành lang, ngọn cây ngoài cửa sổ, bức tường xa nhất phòng. Nhìn vào đó khoảng hai mươi đến ba mươi giây. Đây là lúc cơ điều tiết được thả lỏng.
- Chớp chậm và khép kín. Chớp mắt chậm mười lần, mỗi lần khép hẳn mi trên xuống chạm mi dưới, giữ một nhịp rồi mở. Chớp kín mới trải đều nước mắt lên bề mặt mắt.
- Nhắm mắt nghỉ. Xoa hai lòng bàn tay cho ấm, úp nhẹ lên mắt đang nhắm, không ấn vào nhãn cầu, giữ khoảng một phút. Bóng tối và hơi ấm giúp mắt dịu lại.
- Đổi hướng gió. Nếu điều hoà hoặc quạt thổi thẳng vào mặt, xoay cánh gió, đổi góc ghế hoặc kéo màn hình sang bên một chút.
- Chỉnh lại màn hình rồi mới làm tiếp. Phóng to chữ lên một nấc và chỉnh độ sáng như mục dưới. Chữ to hơn thì mắt bớt phải nheo.
Sau năm phút, cảm giác cay và nhòe thường giảm rõ. Nếu mắt vẫn mờ y như cũ sau khi đã nghỉ, đó là tín hiệu nên để ý, đọc thêm phần dấu hiệu cần đi khám bên dưới.
Chỉnh chỗ ngồi bằng thứ có sẵn: so nhanh trước và sau
Nhiều người nghỉ mắt rất chăm nhưng ngồi sai chỗ thì chỉ nửa tiếng sau mắt lại mỏi. Không cần mua gì, chỉ cần dịch chuyển vài thứ:
| Chỗ hay sai | Vì sao mỏi | Sửa bằng thứ có sẵn |
|---|---|---|
| Màn hình quá sáng so với phòng | Mắt phải co đồng tử liên tục giữa màn hình chói và xung quanh tối | Giảm độ sáng tới mức nền trắng trông giống tờ giấy dưới đèn phòng |
| Cửa sổ ngay sau màn hình | Mắt nhìn ngược sáng, phải nheo | Xoay bàn hoặc ghế để cửa sổ nằm bên cạnh, kéo rèm một nửa |
| Ngồi quá gần, mặt sát màn hình | Cơ điều tiết gồng mạnh hơn | Lùi ghế tới khi màn hình cách mắt khoảng một sải tay |
| Màn hình đặt cao hơn tầm mắt | Mắt mở to hơn, bay hơi nhiều hơn | Hạ màn hình, hoặc kê laptop thấp để mép trên ngang hoặc hơi dưới tầm mắt |
| Đặt giấy tờ nằm bẹt trên bàn | Mắt chuyển tiêu cự liên tục giữa giấy và màn hình | Dựng giấy tựa vào chồng sách cạnh màn hình, cùng độ cao |
Một mẹo tự kiểm độ sáng: mở một trang nền trắng rồi đặt tờ giấy trắng cạnh màn hình. Nếu màn hình trông như đang phát sáng hơn hẳn tờ giấy, nó đang quá sáng.
Những việc nhiều người làm mà không giúp gì, có khi còn hại
Dụi mắt thật mạnh. Cảm giác đỡ chỉ kéo dài vài giây, sau đó mắt đỏ hơn, và nếu tay bẩn thì còn đưa thêm vi khuẩn vào mắt. Muốn đỡ cộm thì chớp chậm và nhắm mắt nghỉ.
Tự ý nhỏ thuốc mắt mượn của đồng nghiệp. Lọ đã mở của người khác có thể nhiễm bẩn, và có loại thuốc mắt không dùng tuỳ tiện được. Việc dùng loại nhỏ mắt nào nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ, không phải mẹo đi đường.
Rửa mắt bằng nước máy vặn mạnh. Vốc nước lên mặt để mát thì được, nhưng xối thẳng tia nước vào mắt mở không làm mắt bớt khô mà còn rửa trôi lớp nước mắt tự nhiên.
Đổi sang chế độ tối rồi tin là xong. Nền tối có thể dễ chịu với một số người, nhưng nếu chữ nhỏ và tương phản kém thì mắt vẫn phải nheo. Cỡ chữ và độ sáng quan trọng hơn màu nền.
Uống cà phê để "tỉnh mắt". Cà phê làm bạn tỉnh người nhưng không cho cơ mắt nghỉ. Mắt mỏi vì nhìn gần thì chỉ nhìn xa và chớp mắt mới gỡ được.
Giữ cho mắt không mỏi lại trong phần còn lại của ngày
Cách dễ nhớ nhất là quy tắc hai mươi: cứ khoảng hai mươi phút nhìn màn hình thì nhìn ra xa chừng sáu mét trong hai mươi giây. Không ai đếm được chính xác khi đang dồn việc, nên hãy gắn nó vào một việc sẵn có: mỗi lần gửi xong một email, lưu một tệp, hay chuông tin nhắn reo thì ngẩng lên nhìn ra cửa sổ.
Thêm một ly nước để sẵn trên bàn và uống từng ngụm. Không phải nước "chữa" mỏi mắt, nhưng mỗi lần với tay lấy ly là một lần mắt rời màn hình. Chị Hạnh sau tuần chốt sổ ấy đặt ly nước ở phía bên kia bàn, xa tầm tay một chút, để buộc mình phải nghiêng người, ngẩng đầu.
Nếu công việc bắt buộc nhìn số nhỏ cả ngày, đề nghị phóng to cỡ chữ của bảng tính hoặc dùng thêm màn hình lớn hơn là một yêu cầu hợp lý với nơi làm việc. Điều chỉnh này rẻ hơn nhiều so với những buổi chiều làm việc lờ đờ vì mắt.
Tự kiểm cuối ngày: nhìn một vật xa, rồi nhìn chữ gần. Nếu chuyển qua lại mà mắt bắt nét nhanh, không cay, bạn đã nghỉ mắt đủ trong ngày.
Làm việc ở quán cà phê, trên xe khách: vì sao mắt mỏi nhanh hơn
Ngồi làm ở quán cà phê hay tranh thủ trả lời email trên xe khách, nhiều người thấy mắt mỏi chỉ sau nửa tiếng, nhanh hơn hẳn ở văn phòng. Nguyên nhân thường nằm ở ánh sáng và tư thế chứ không phải ở bản thân công việc.
Quán cà phê hay có cửa kính lớn: một bên nắng chói, một bên tối, màn hình bị loá phản chiếu nên bạn tự động tăng độ sáng và cúi sát lại. Bàn quán thấp khiến laptop nằm dưới tầm mắt quá nhiều, cổ cúi, mắt phải liếc xuống liên tục. Trên xe, màn hình điện thoại rung lắc theo từng ổ gà, mắt phải chỉnh nét liên tục để bám chữ, vừa mỏi mắt vừa dễ chóng mặt.
Cách gỡ ngay: ở quán, chọn chỗ ngồi để cửa kính nằm bên cạnh chứ không nằm sau lưng hay trước mặt; nghiêng màn hình tới khi hết vệt loá thay vì tăng sáng. Kê laptop lên chiếc túi xách đặt nằm để màn hình cao thêm vài phân. Trên xe, để việc đọc chữ nhỏ cho lúc xe dừng hoặc chuyển sang nghe; nếu bắt buộc phải đọc, phóng chữ to và cầm máy gần ngang tầm mắt, tựa khuỷu tay vào thành ghế cho bớt rung.
Đeo kính cận hoặc kính áp tròng: thêm vài điều cần để ý
Kính áp tròng làm mắt khô nhanh hơn. Người đeo kính áp tròng cả ngày thường thấy cộm, cay vào cuối giờ chiều sớm hơn người khác. Nếu mắt cộm rõ, tháo kính áp tròng ra và chuyển sang kính gọng nếu bạn có mang theo; đừng cố đeo tới tối.
Không tháo kính áp tròng bằng tay chưa rửa. Đang ở ngoài mà muốn tháo kính thì rửa tay bằng xà phòng, lau khô rồi mới chạm vào mắt. Không có chỗ rửa tay thì chờ, đừng dùng khăn ướt có mùi thơm lau tay rồi tháo kính.
Kính gọng bẩn cũng làm mắt mỏi. Tròng kính dính dầu tay, bụi hay vết nước khiến hình mờ nhẹ, mắt phải điều tiết thêm mà bạn không nhận ra. Lau kính bằng khăn mềm sạch, không dùng vạt áo hay khăn giấy thô.
Độ kính cũ có thể đã không còn hợp. Nếu đeo kính mà vẫn phải nheo mắt mới đọc được chữ trên màn hình, hoặc dạo này thấy mỏi nhanh hơn trước, hãy đi đo lại mắt. Nhiều người dùng một cặp kính tới năm sáu năm mà không biết độ đã đổi.
Dấu hiệu không còn là mỏi mắt thường: nên đi khám mắt
Mỏi mắt do màn hình thường đỡ hẳn sau khi nghỉ và sau một đêm ngủ. Hãy đi khám mắt sớm, đừng tiếp tục tự xử lý, nếu bạn gặp một trong những điều sau:
- Nhìn mờ không cải thiện dù đã nghỉ mắt, ngủ đủ.
- Mắt đỏ kèm đau nhức sâu bên trong, sợ ánh sáng, chảy nhiều dịch hoặc ghèn.
- Thấy chớp sáng, đốm đen hoặc màn đen che một phần tầm nhìn xuất hiện đột ngột.
- Nhìn một thành hai, hoặc đau đầu dữ dội kèm buồn nôn, nôn.
- Mỏi mắt thường xuyên tới mức cứ đọc chữ gần là phải nheo, có thể do mắt đã cần kính hoặc cần đổi độ kính.
Với các dấu hiệu đột ngột như mất một phần tầm nhìn, đau mắt dữ dội hay nhìn đôi kèm yếu tay chân, đừng chờ hết giờ làm: hãy tới cơ sở y tế ngay hoặc gọi 115. Còn nếu bạn đã đeo kính nhiều năm mà dạo này hay mỏi, việc đo lại độ kính là bước đơn giản nhất.
Câu hỏi thường gặp
Mỏi mắt vì nhìn máy tính có làm hỏng mắt lâu dài không?
Mỏi mắt do nhìn màn hình là khó chịu tạm thời, thường hết sau khi nghỉ và ngủ. Nó không được xem là nguyên nhân gây tổn thương vĩnh viễn, nhưng nếu kéo dài hằng ngày thì bạn nên đi khám để xem có cần kính hay không.
Quy tắc 20-20-20 có thật sự cần làm đúng hai mươi phút không?
Không cần chính xác từng phút. Điều quan trọng là thường xuyên cho mắt nhìn xa vài chục giây. Gắn việc ngẩng lên nhìn xa với những thao tác lặp lại trong công việc là cách dễ giữ thói quen nhất.
Đeo kính chống ánh sáng xanh có hết mỏi mắt không?
Mỏi mắt chủ yếu do nhìn gần lâu và chớp mắt ít, nên đeo loại kính nào cũng không thay được việc nghỉ mắt và chỉnh chỗ ngồi. Nếu muốn dùng kính chuyên dụng, hãy hỏi ý kiến bác sĩ mắt khi đi khám.
Làm sao biết màn hình của mình đang quá sáng?
Đặt một tờ giấy trắng cạnh màn hình đang mở trang nền trắng. Nếu màn hình trông như phát sáng mạnh hơn hẳn tờ giấy dưới đèn phòng thì hãy giảm độ sáng xuống tới khi hai thứ trông gần giống nhau.
Ngồi cạnh điều hoà thì làm gì để mắt bớt khô?
Đổi hướng cánh gió hoặc đổi góc ngồi để luồng gió không thổi thẳng vào mặt, chủ động chớp chậm và kín nhiều hơn, uống nước đều. Nếu không đổi được chỗ, hạ màn hình xuống thấp một chút để mắt không phải mở to.
Khi nào mỏi mắt cần đi khám ngay chứ không chờ được?
Khi mất một phần tầm nhìn đột ngột, thấy chớp sáng hoặc nhiều đốm đen mới xuất hiện, đau mắt dữ dội, nhìn đôi hoặc đau đầu dữ dội kèm nôn. Những trường hợp này cần tới cơ sở y tế ngay hoặc gọi 115.