Giấy tờ vừa bị ướt mưa thì đừng chà, đừng gỡ các tờ dính nhau khi còn sũng và đừng hơ nóng: tách ra khỏi chỗ ướt, thấm bằng khăn giấy khô theo kiểu ấn nhẹ, rồi kẹp phẳng giữa hai lớp giấy khô có vật nặng đè lên. Làm vậy trong mười lăm phút đầu, phần lớn bản in laser và giấy tờ có dấu đỏ vẫn đọc rõ, chỉ hơi gợn sóng.
Phần khó là biết loại giấy nào cứu được và loại nào không. Bản in phun mực có thể nhòe, hóa đơn giấy nhiệt sẽ đen sạm nếu gặp nóng, ảnh thẻ dính vào nhau nếu để chồng. Dưới đây là cách xử lý theo từng loại, những thứ không nên làm, và cách nói chuyện với nơi nhận khi hồ sơ không còn đẹp.
Mười lăm phút đầu: các bước theo đúng thứ tự
Ngay khi phát hiện giấy ướt, tìm một mặt bàn khô dưới mái che, quán nước hoặc sảnh tòa nhà đều được, rồi làm lần lượt:
- Rút giấy ra khỏi túi, bìa hay phong bì ướt ngay. Bìa nhựa đọng nước bên trong và phong bì giấy giữ ẩm, để lâu giấy càng ngấm sâu.
- Xin vài tờ khăn giấy hoặc giấy ăn khô. Đặt tờ giấy ướt lên một lớp khăn, phủ lớp khăn khác lên trên, rồi ấn nhẹ bằng lòng bàn tay. Không miết, không chà qua lại.
- Thay khăn giấy khi nó đã ướt. Thường phải thay hai ba lượt mới hút bớt phần lớn nước.
- Nếu các tờ dính vào nhau mà vẫn còn sũng, đừng cố tách. Thấm cả xấp cho bớt nước rồi mới tách từ một góc, thật chậm. Tách khi giấy còn nhão rất dễ rách.
- Kẹp các tờ phẳng giữa hai lớp giấy khô, đặt lên mặt bàn và đè một quyển sách hoặc máy tính lên trên. Giấy khô dần dưới sức ép sẽ ít bị gợn sóng hơn.
- Chụp ảnh rõ từng trang ngay lúc còn đọc được. Nếu mực tiếp tục loang, ít nhất bạn còn bản ảnh để gửi lại hoặc in lại.
Mười lăm phút là mốc quan trọng vì nước ngấm dần vào thớ giấy và làm mực tan thêm theo thời gian. Thấm sớm thì nước chủ yếu còn ở mặt giấy.
Mỗi loại giấy phản ứng với nước một kiểu
Không phải tờ giấy ướt nào cũng giống nhau. Nhìn loại giấy để biết nên kỳ vọng gì:
| Loại giấy | Ướt thì sao | Nên làm |
|---|---|---|
| Bản in laser (máy in văn phòng) | Bột mực đã nung chảy bám vào giấy, gần như không nhòe, chỉ giấy bị nhăn | Thấm khô, ép phẳng là dùng được |
| Bản in phun mực | Mực gốc nước dễ loang, nét chữ bị nhòe viền | Thấm ấn rất nhẹ, không chà; chụp ảnh sớm, chuẩn bị in lại |
| Chữ ký bút bi, dấu đỏ | Bút bi bền nước; dấu mực đỏ có thể loang nhẹ | Thấm quanh dấu, tránh ấn đè lên dấu khi còn ướt |
| Hóa đơn giấy nhiệt | Chịu nước tạm được, nhưng gặp nóng thì đen sạm cả tờ | Tuyệt đối không hơ nóng, không phơi nắng gắt |
| Ảnh thẻ, ảnh in | Mặt ảnh dính vào nhau hoặc dính vào giấy khi khô | Tách ngay khi mới ướt, để mặt ảnh ngửa lên |
| Thẻ nhựa, căn cước | Không sao | Lau khô là xong |
Nếu không chắc bản in của mình là laser hay phun, nhìn kỹ nét chữ: chữ in laser thường hơi bóng và nổi nhẹ trên mặt giấy, chữ in phun mực ngấm vào giấy và mờ hơn ở viền.
Những việc tưởng giúp mà làm hỏng thêm
Hơ bằng máy sấy tay trong nhà vệ sinh ở sát. Hơi nóng thổi một chỗ làm phần đó khô trước, phần còn lại co giãn khác nhau nên giấy quăn mạnh. Với hóa đơn giấy nhiệt, hơi nóng còn làm tờ giấy sạm đen mất chữ. Muốn dùng gió thì để xa, chỉ dùng chế độ không nóng nếu có.
Phơi ra nắng cho nhanh. Nắng gắt làm giấy khô không đều, cong như vỏ khoai, và làm bạc màu mực in phun. Phơi nơi thoáng gió, có bóng râm tốt hơn.
Lấy vạt áo lau. Vải ướt chà qua mặt giấy mềm là kéo theo cả lớp mặt giấy lẫn mực. Luôn thấm, đừng lau.
Gấp đôi xấp giấy nhét lại vào túi cho gọn. Giấy ướt bị gấp sẽ giữ nếp vĩnh viễn và rách theo nếp gấp khi khô. Nếu phải di chuyển tiếp, kẹp phẳng giữa hai lớp bìa cứng hoặc giữa hai quyển vở.
Đặt giấy lên yên xe hay nắp máy đang nóng cho mau khô. Mặt kim loại hay yên xe phơi nắng nóng hơn bạn tưởng, giấy dán sát vào đó khô cháy một mặt, mặt kia còn ướt, cong vênh và có thể in vệt bẩn lên tờ giấy. Đặt trên mặt bàn sạch, mát vẫn là chỗ tốt nhất.
Ví dụ: Lộc đi nộp hồ sơ thực tập ở Cần Thơ
Lộc là sinh viên năm cuối, hẹn nộp hồ sơ thực tập lúc chín giờ sáng. Tám giờ mười lăm, mưa rào bất chợt, chiếc bìa nhựa kẹp trong giỏ xe bị nước tạt vào qua khe hở. Tới quán nước gần công ty, Lộc mở ra thì thấy đơn và bản lý lịch in ở tiệm photo bị ướt một góc, ảnh thẻ dán ở góc trên đã dính vào bìa.
Lộc gỡ ngay tấm ảnh khi lớp keo còn mềm, đặt ngửa lên khăn giấy. Đơn in laser chỉ bị nhăn, thấm khô và kẹp dưới cuốn sổ tay hai mươi phút là phẳng lại tương đối. Bản lý lịch là bản in phun ở tiệm nên phần chữ ở góc ướt đã loang, vẫn đọc được nhưng nhìn không gọn.
Trước giờ hẹn, Lộc chụp lại các trang, rồi khi nộp nói thẳng với người nhận: hồ sơ bị dính mưa trên đường, nếu cần em xin gửi bản in lại trong chiều nay. Người nhận hồ sơ chấp nhận và chỉ yêu cầu bổ sung bản lý lịch mới. Thái độ chủ động làm việc trơn tru hơn nhiều so với lặng lẽ nộp một tờ nhòe và mong không ai để ý.
Khi nào cứu không được và nên làm lại
Chữ đã loang tới mức đọc nhầm số. Số tiền, số căn cước, ngày tháng mà nhòe thì đừng nộp, vì người nhận có thể ghi sai hoặc trả hồ sơ. In lại hoặc xin hẹn nộp bổ sung.
Giấy rách ở chỗ có chữ ký hoặc dấu. Không dán băng keo lên chữ ký hay dấu để cố giữ. Nơi nhận thường không chấp nhận giấy có dấu bị dán vá, nên hỏi cách xin cấp lại bản sao có chứng thực hoặc ký lại.
Giấy tờ gốc có giá trị pháp lý bị hư nặng. Bản gốc như giấy chứng nhận, văn bằng bị ướt rách thì đừng tự sửa, đừng tô lại chữ. Làm khô phẳng, giữ nguyên hiện trạng và hỏi cơ quan cấp về thủ tục cấp lại hoặc xác nhận.
Bạn còn nhiều thời gian và có chỗ in. Nếu giờ hẹn còn xa và gần đó có tiệm in, in lại bản mới luôn rẻ hơn ngồi ép phẳng một tờ nhăn. Mẹo làm khô dành cho lúc không còn lựa chọn khác.
Nói với người nhận hồ sơ thế nào khi giấy không còn đẹp
Nhiều người cố giấu chuyện hồ sơ bị ướt, kẹp tờ nhăn vào giữa xấp rồi nộp vội. Cách này thường phản tác dụng: người nhận lật tới tờ nhòe sẽ phải hỏi lại, có khi trả cả xấp, và bạn mất thêm một lượt đi lại. Nói trước một câu ngắn, đúng sự việc, luôn dễ được thông cảm hơn.
Câu mẫu bạn có thể dùng: Dạ, hồ sơ của em bị dính mưa trên đường tới đây, chữ vẫn đọc được nhưng tờ lý lịch hơi nhòe. Nếu anh chị cần, em xin gửi bản in lại trong chiều nay hoặc sáng mai. Câu này làm ba việc cùng lúc: báo sự cố, cho biết mức độ, và đưa sẵn cách khắc phục để người nhận chỉ cần gật đầu.
Nếu nơi nhận là cơ quan hành chính và giấy tờ phải đúng mẫu, hỏi rõ họ có nhận tạm không hay phải nộp lại cả bộ. Đừng tự ý thay một tờ có chữ ký bằng bản chụp màn hình hay bản in khác chưa ký. Giữ lại tờ bị ướt cho tới khi việc nộp xong, vì nhiều khi người ta vẫn cần đối chiếu.
Tự kiểm: giấy đã khô thật chưa, có cất được chưa
Sờ vào mép và góc giấy. Mặt giấy thường khô trước, mép và giữa xấp khô sau cùng. Mép còn mát tay, mềm oặt là chưa khô, xếp vào bìa lúc này giấy sẽ dính và mốc.
Nghe tiếng giấy khi lật. Giấy khô lật nghe sột soạt, giấy còn ẩm lật không có tiếng và hơi dai. Đây là cách kiểm nhanh khi bạn đang ở quán không có gì để đo.
Nhìn các tờ có tách rời nhau không. Kẹp cả xấp rồi để khô chung một khối là cách dễ khiến các tờ dính chặt. Nếu thấy hai tờ dính vào nhau ở mép, tách ngay khi còn hơi ẩm thay vì đợi khô cứng.
Chưa khô hẳn thì mang theo thế nào. Kẹp từng tờ giữa các trang của một cuốn sổ hoặc quyển sách, đóng lại và để nằm phẳng trong túi. Sổ vừa giữ phẳng vừa hút bớt ẩm, về tới nơi bạn lấy ra phơi tiếp chỗ thoáng.
Lần sau phòng thế nào
Giấy tờ ướt hầu như luôn đến từ hai chỗ: bìa hở và để ở chỗ hứng nước như giỏ xe, túi ngoài ba lô. Phòng thì đơn giản:
- Dùng bìa có khoá kéo hoặc nắp gài kín thay vì bìa nhựa kẹp hở hai cạnh. Bìa hở chỉ chống bụi, không chống nước.
- Bọc thêm một túi ni lông bên ngoài bìa khi trời âm u, rồi cất vào giữa ba lô, không để trong giỏ xe.
- Hồ sơ quan trọng in bằng máy in laser nếu được chọn. Bản in laser chịu nước tốt hơn hẳn bản in phun.
- Lưu sẵn bản điện tử của mọi giấy tờ mang đi nộp, để nếu bản giấy hỏng vẫn có thể in lại gần nơi hẹn.
- Mang dư một bản sao những tờ dễ hỏng như lý lịch, đơn từ. Một tờ giấy dư nặng không đáng kể.
Trước khi rời nhà vào ngày có hẹn nộp giấy tờ, tự hỏi một câu: nếu mưa ngay giữa đường thì xấp giấy này nằm ở đâu? Trả lời được là xong.
Câu hỏi thường gặp
Giấy bị ướt mưa có dùng máy sấy tóc hoặc máy sấy tay để làm khô được không?
Không nên hơ sát và nóng. Hơi nóng tập trung làm giấy khô không đều, quăn mạnh, và làm hóa đơn giấy nhiệt sạm đen mất chữ. Nếu dùng thì để xa, gió nhẹ, không nóng, và tốt nhất vẫn là thấm rồi ép phẳng.
Làm sao để giấy ướt khô mà không bị nhăn?
Thấm bớt nước bằng khăn giấy khô, sau đó kẹp tờ giấy phẳng giữa hai lớp giấy khô và đè vật nặng như sách hoặc máy tính lên. Thay lớp giấy lót khi nó ẩm, giấy sẽ khô dần mà ít gợn sóng.
Bản in bị nhòe mực có nộp được không?
Nếu chữ và số vẫn đọc rõ thì thường vẫn nộp được, nên báo trước với người nhận. Nếu số tiền, số giấy tờ hay ngày tháng bị nhòe tới mức có thể đọc nhầm thì nên in lại hoặc xin hẹn nộp bổ sung.
Hóa đơn giấy nhiệt bị ướt có giữ lại được không?
Giữ được nếu chỉ ướt và chưa gặp nóng. Thấm khô nhẹ, để khô tự nhiên nơi râm mát, tuyệt đối không hơ máy sấy hay phơi nắng. Nên chụp ảnh lại ngay vì loại giấy này vốn dễ phai theo thời gian.
Ảnh thẻ dính vào hồ sơ bị ướt thì gỡ thế nào?
Gỡ ngay khi còn ướt, lúc lớp keo và mặt ảnh còn mềm, bằng cách nhấc từ một góc thật chậm. Đặt ảnh ngửa lên khăn giấy cho khô. Để khô rồi mới gỡ thì mặt ảnh thường bị bong lớp màu.
Giấy tờ gốc bị ướt rách có tự dán lại được không?
Không nên dán băng keo lên chữ ký, con dấu hay phần chữ quan trọng. Làm khô phẳng, giữ nguyên hiện trạng và hỏi cơ quan đã cấp về thủ tục cấp lại hoặc xác nhận, vì giấy bị vá có thể bị từ chối.