Phải đi bộ giữa trưa nắng gắt thì ba việc quan trọng nhất là: đi theo phía có bóng râm dù vòng xa hơn một chút, che kín đầu và gáy bằng bất cứ thứ gì có trong túi, và uống nước từng ngụm trước khi khát. Đi chậm lại cũng là một mẹo chứ không phải sự lười biếng, vì cơ thể sinh nhiệt theo mức gắng sức.
Bài này dành cho lúc bạn không có lựa chọn: lỡ chuyến xe, phải đi bộ từ bãi gửi xe xa, hoặc đứng chờ ở trạm không mái che. Nó không thay cho việc sơ cứu khi ai đó đã kiệt sức vì nóng. Nếu thấy người choáng váng, lơ mơ hay ngừng đổ mồ hôi, cuối bài có những dấu hiệu cần dừng ngay và gọi 115.
Câu tự hỏi trước khi bước ra nắng
Có thật sự phải đi ngay không? Mười hai giờ tới hai giờ chiều là lúc nắng gắt nhất trong ngày. Nếu việc có thể dời nửa tiếng hoặc chờ trong một quán có mái, chờ thường có lợi hơn là đi. Nếu buộc phải đi, đi luôn và đi cho đúng cách.
Quãng đường bao xa, có chỗ dừng giữa đường không? Biết trước giữa đường có quán, siêu thị nhỏ, sảnh tòa nhà để ghé vào hai ba phút là bạn chia được quãng dài thành nhiều quãng ngắn. Nghỉ ngắn trong bóng mát hiệu quả hơn cố đi một mạch.
Mình mang theo gì có thể che đầu? Áo khoác, khăn quàng, túi vải, tập giấy, kể cả chiếc túi ni lông màu sáng. Lục túi trước khi bước ra để khỏi lúng túng dưới nắng.
Hôm nay mình có đang mệt, đói hay vừa ốm dậy không? Người thiếu ngủ, chưa ăn, hoặc mới khỏi ốm chịu nóng kém hơn rõ rệt. Nếu đúng vậy, càng nên chờ hoặc gọi xe thay vì đi bộ.
Che đầu, gáy và da bằng thứ có sẵn
Phần cần che nhất là đỉnh đầu và gáy, vì nắng chiếu thẳng xuống hai chỗ này lúc giữa trưa. Tiếp theo mới là cánh tay và mặt. Những thứ dùng được:
- Áo khoác hoặc áo sơ mi dài tay: trùm lên đầu, buông xuống che gáy, thả hai tay áo che hai bên tai. Màu sáng phản chiếu bớt nắng, màu tối hút nóng hơn.
- Khăn quàng, khăn tay lớn: thấm chút nước rồi vắt khô, quàng quanh gáy. Nước bay hơi dần làm mát vùng gáy trong vài chục phút.
- Túi vải, tập giấy, bìa hồ sơ: cầm che trên đầu tạm khi đi quãng ngắn. Không dễ chịu bằng mũ nhưng chặn được nắng trực tiếp.
- Ô đi mưa: dùng làm ô che nắng rất tốt, nhất là ô màu sáng. Đừng ngại mang ô đi mưa ra dùng giữa trời nắng.
- Chính bóng của tòa nhà: đi sát mép có bóng đổ, kể cả khi phải sang đường thêm một lần.
Đừng xắn tay áo lên cho mát. Lớp vải mỏng che cánh tay giữ da khỏi nắng chiếu trực tiếp, và thường mát hơn da trần phơi ra. Nếu áo bạn đang mặc là áo cộc tay, khoác thêm áo mỏng sáng màu lên là cách che rẻ nhất.
Uống nước thế nào cho đúng khi đi nắng
Uống nước không phải để chữa nóng, mà để cơ thể có đủ nước đổ mồ hôi, cách làm mát chính của người. Cách uống:
- Uống vài ngụm trước khi bước ra, kể cả khi chưa khát. Cảm giác khát đến muộn hơn lúc cơ thể bắt đầu thiếu nước.
- Mang theo chai nước nếu có. Không có thì mua ở quán đầu tiên bạn đi qua, đừng chờ tới nơi.
- Uống từng ngụm nhỏ, mười lăm hai mươi phút một lần, thay vì nhịn rồi tu một hơi dài.
- Ưu tiên nước lọc mát. Nước ngọt có ga hay đồ uống rất ngọt không thay được nước lọc, uống nhiều dễ đầy bụng.
- Đổ mồ hôi nhiều kéo dài thì ăn thêm chút gì có muối như bánh mặn, vì mồ hôi mang theo cả muối chứ không chỉ nước.
Nếu bạn có bệnh tim, thận hoặc đang được bác sĩ dặn hạn chế nước, giữ đúng lời dặn đó, đừng làm theo mức chung ở trên.
Chọn đường và giờ đi: so mấy cách thường gặp
Nhiều khi đi dài hơn một chút lại đỡ mệt hơn. Bảng dưới so sánh các lựa chọn hay gặp khi phải đi bộ một hai cây số giữa trưa:
| Lựa chọn | Được | Mất |
|---|---|---|
| Đường thẳng, không bóng râm | Ngắn nhất | Nắng chiếu trực tiếp cả quãng, mặt đường hắt nóng lên |
| Đường vòng dọc dãy nhà có hiên, có cây | Mát hơn rõ, có chỗ dừng | Thêm vài phút đi bộ |
| Đi xuyên qua sảnh, khu thương mại có máy lạnh | Nghỉ được giữa đường | Phải tìm lối, đôi khi vòng xa |
| Chờ ba mươi phút trong quán rồi mới đi | Tránh được đỉnh nắng | Mất thời gian, tốn một cốc nước |
| Gọi xe đi quãng ngắn | Không bị nắng | Tốn tiền, có khi chờ xe lâu |
Mặt đường nhựa và vỉa hè bê tông giữa trưa hấp thụ nắng và hắt nóng ngược lên, nên đi trên bãi cỏ, dưới tán cây mát hơn hẳn so với đi ngoài đường trống cùng nhiệt độ không khí.
Phải đứng chờ xe ở trạm không có mái che
Đứng yên dưới nắng có khi còn mệt hơn đi bộ, vì không có gió và bạn không biết phải chờ bao lâu. Mấy việc nên làm khi phải chờ xe giữa trưa:
- Không nhất thiết đứng sát cột trạm. Lùi vào bóng cây, mái hiên gần nhất mà vẫn nhìn thấy xe tới và kịp bước ra vẫy, thường chỉ cách vài chục bước.
- Đứng quay lưng về phía mặt trời, che gáy bằng áo hay khăn. Mặt và mắt không bị chói, gáy được che thì đỡ mệt hơn.
- Đổi tư thế và đi lại vài bước trong bóng râm thay vì đứng im một chỗ trên mặt đường nóng.
- Nếu có hàng ghế đá hay ghế kim loại phơi nắng, đừng ngồi ngay, sờ thử trước. Ghế đá, ghế sắt giữa trưa nóng không kém yên xe.
- Chờ quá lâu mà xe chưa tới thì cân nhắc vào quán gần đó ngồi uống nước, hỏi giờ xe tiếp theo, rồi ra trước vài phút.
Mẹo đứng trong bóng râm gần trạm chỉ hợp khi bạn vẫn nhìn rõ đường và tài xế nhìn thấy bạn. Đứng khuất quá thì xe có thể chạy qua không dừng, khi đó phải ra sát trạm lúc thấy xe từ xa.
Ví dụ: Minh đi bộ từ bến xe buýt tới chỗ thực tập ở TP Hồ Chí Minh
Minh là sinh viên, thực tập ở một xưởng in cách trạm xe buýt khoảng một cây rưỡi. Hôm đó xe tới trễ, Minh xuống trạm lúc mười hai giờ hai mươi, trời nắng gắt, không mang mũ. Đường thẳng tới xưởng là con đường mới mở, hai bên chưa có cây.
Minh trùm chiếc áo sơ mi khoác ngoài lên đầu, buông xuống che gáy, vào tiệm tạp hóa ở góc trạm mua một chai nước và uống vài ngụm luôn. Thay vì đi đường thẳng, Minh vòng qua con phố song song có dãy nhà và hàng cây, xa hơn khoảng năm phút đi bộ. Giữa đường Minh dừng dưới mái hiên một cửa hàng chừng hai phút để uống nước.
Tới xưởng, Minh mệt nhưng không choáng, lau mặt bằng nước mát rồi ngồi nghỉ mười phút trước khi vào làm. Nếu đi đường thẳng dưới nắng, có lẽ Minh tới sớm hơn năm phút nhưng mất cả buổi chiều mệt lả. Từ hôm đó Minh để một chiếc mũ vải mềm gấp được trong ba lô.
Chỗ hay làm sai, và dấu hiệu phải dừng ngay
Đi nhanh cho mau tới. Đi nhanh làm cơ thể sinh nhiều nhiệt hơn, tim đập nhanh hơn, và bạn tới nơi trong tình trạng mệt hơn. Giữa trưa nắng, đi chậm đều và dừng nghỉ trong bóng râm là cách tiết kiệm sức nhất.
Dội nước đá lên đầu. Nước quá lạnh dội đột ngột không cần thiết và gây khó chịu. Lau mặt, gáy, cổ tay bằng nước mát thường là đủ để dễ chịu hơn.
Bước từ nắng vào phòng máy lạnh rất lạnh rồi ra nắng ngay. Đổi nhiệt liên tục làm bạn mệt thêm. Nếu ghé vào chỗ máy lạnh, ngồi đủ vài phút cho mồ hôi ráo rồi mới đi tiếp.
Chỉ che mặt mà để gáy trần. Nhiều người đeo khẩu trang, kính râm kín mặt nhưng gáy và đỉnh đầu phơi nắng. Gáy và đỉnh đầu mới là chỗ cần che nhất khi nắng đứng bóng.
Chóng mặt, buồn nôn, đau đầu, chuột rút, mệt rã rời. Dừng đi, vào chỗ bóng mát hoặc trong nhà, nới lỏng quần áo, uống nước từ từ, lau mát da. Nghỉ cho tới khi hết hẳn, đừng cố đi tiếp.
Da nóng, đỏ và khô, không ra mồ hôi nữa dù trời rất nóng. Đây là dấu hiệu nặng. Gọi 115, đưa người vào chỗ mát, làm mát da trong lúc chờ.
Lơ mơ, nói lẫn lộn, đi loạng choạng, co giật hoặc ngất. Gọi 115 ngay. Đừng cho người đang lơ mơ uống nước vì dễ sặc. Đặt nằm ở chỗ mát và ở bên họ cho tới khi có người tới giúp.
Người già, trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai đi cùng. Những người này chịu nóng kém hơn và có thể không nói ra là mình mệt. Hỏi han và cho nghỉ sớm hơn mức bạn tự đặt cho mình.
Lần sau phòng thế nào
Những ai hay phải đi bộ giữa ngày, như sinh viên, người đi làm bằng xe buýt hay người giao giấy tờ, có thể chuẩn bị vài thứ gọn nhẹ:
- Một chiếc mũ vải mềm gấp được, nằm cố định trong ba lô, hoặc chiếc ô gấp nhỏ dùng cả mưa lẫn nắng.
- Một chai nước loại gọn, đổ đầy trước khi ra khỏi nhà hay chỗ làm.
- Một chiếc áo khoác mỏng sáng màu, dài tay, để vừa che nắng vừa dùng khi vào phòng máy lạnh.
- Một chiếc khăn nhỏ để thấm nước làm mát gáy.
- Nhớ hai ba lối đi có bóng râm trên những quãng đường quen. Lối quen giúp bạn khỏi phải chọn lúc đang nóng.
Câu tự kiểm trước khi ra khỏi nhà vào những ngày nắng: hôm nay nếu phải đi bộ hai mươi phút giữa trưa, mình che đầu bằng gì và uống nước ở đâu?
Câu hỏi thường gặp
Không mang mũ thì che nắng đầu bằng gì?
Dùng áo khoác hoặc áo sơ mi trùm lên đầu và buông xuống che gáy, khăn quàng thấm nước vắt khô quàng cổ, hoặc ô đi mưa. Túi vải, bìa hồ sơ cầm che tạm cũng chặn được nắng chiếu trực tiếp khi đi quãng ngắn.
Đi nắng có nên đi nhanh cho mau tới không?
Không nên. Đi nhanh làm cơ thể sinh nhiều nhiệt hơn, tim đập nhanh và bạn mệt nhanh hơn. Đi chậm đều, chọn đường có bóng râm và dừng nghỉ ngắn dưới mái hiên giúp tới nơi trong trạng thái tốt hơn.
Đi nắng nên uống nước thế nào?
Uống vài ngụm trước khi ra nắng, rồi uống từng ngụm nhỏ khoảng mười lăm hai mươi phút một lần, không đợi khát. Ưu tiên nước lọc. Người có bệnh tim, thận hoặc được dặn hạn chế nước thì theo lời bác sĩ.
Xắn tay áo lên có mát hơn khi đi nắng không?
Thường là không. Lớp vải mỏng sáng màu che cánh tay chặn nắng chiếu trực tiếp lên da nên cảm giác dễ chịu hơn và đỡ rát da hơn so với để tay trần phơi nắng.
Khi nào đi nắng cần gọi 115?
Khi người đi nắng có da nóng đỏ và khô không ra mồ hôi, lơ mơ, nói lẫn lộn, đi loạng choạng, co giật hoặc ngất. Gọi 115 ngay, đưa người vào chỗ mát và không cho người đang lơ mơ uống nước.
Giờ nào trong ngày nên tránh đi bộ ngoài nắng?
Khoảng từ mười một giờ trưa tới ba giờ chiều là lúc nắng gắt nhất, nhất là mười hai tới hai giờ. Nếu việc có thể dời sớm hơn hoặc muộn hơn, hoặc chờ nửa tiếng trong quán có mái, bạn sẽ đỡ mệt hơn nhiều.