Cơn mỏi lưng sau vài giờ ngồi máy tính thường đỡ nhanh khi bạn đứng dậy đi lại vài phút, làm vài động tác ngửa và xoay lưng nhẹ, rồi kê thêm một chiếc áo cuộn tròn sau thắt lưng trước khi ngồi lại. Lưng không cần một tư thế "chuẩn" giữ suốt ngày, nó cần được đổi tư thế thường xuyên.
Phần lớn cơn đau lưng của dân văn phòng là đau cơ do ngồi một chỗ quá lâu, cúi người về phía màn hình, các cơ quanh cột sống phải gồng giữ suốt nhiều giờ. Kiểu đau này khó chịu nhưng hiếm khi nguy hiểm. Bài này nói cách gỡ ngay trong giờ làm, cách chỉnh chỗ ngồi không tốn tiền, và những dấu hiệu cho thấy cơn đau không còn là chuyện ngồi sai tư thế.
Tình huống: anh Phúc ngồi sửa lỗi phần mềm từ sáng tới chiều
Anh Phúc là lập trình viên ở Khánh Hoà. Tuần ra mắt sản phẩm, anh ngồi gần như liền mạch từ tám giờ sáng tới bốn giờ chiều, chỉ đứng dậy lúc đi ăn trưa. Laptop đặt thẳng trên bàn, anh cúi đầu, vai so lại, lưng tròn như con tôm. Cuối ngày, thắt lưng anh mỏi nhức, đứng dậy phải chống tay vào bàn, đi vài bước mới thẳng người được.
Khi ngồi lâu trong tư thế cúi về trước, phần thắt lưng mất đi đường cong tự nhiên, các cơ dọc cột sống và cơ quanh hông phải giữ cùng một độ căng suốt nhiều giờ. Cơ bị gồng không nghỉ thì mỏi, cứng, rồi đau, giống cảm giác cầm một chai nước giơ thẳng tay trong mười phút. Không phải cột sống của anh Phúc "có vấn đề", chỉ là nó bị bắt đứng yên quá lâu.
Từ đó có hai việc cần làm: cho các cơ ấy được đổi trạng thái thường xuyên, và sửa chỗ ngồi để chúng bớt phải gồng ngay từ đầu.
Bốn động tác gỡ mỏi lưng ngay tại bàn, không ai thấy lạ
Mỗi động tác làm chậm, không giật, không gồng tới mức đau. Cả bộ mất khoảng ba phút:
- Đứng dậy ngửa lưng. Đứng thẳng, hai bàn tay đặt sau thắt lưng, ngón tay hướng xuống. Từ từ ngả phần trên người ra sau một chút, nhìn lên trần, giữ hai ba giây rồi về thẳng. Làm năm lần.
- Xoay người trên ghế. Ngồi thẳng, hai bàn chân đặt phẳng. Một tay đặt lên tựa ghế phía sau, tay kia đặt lên đầu gối đối diện, xoay nhẹ phần trên người sang một bên, giữ mười giây, đổi bên.
- Gập người thả lỏng. Ngồi ở mép ghế, hai chân dang rộng bằng vai, từ từ cúi người, để hai tay buông thõng xuống sàn giữa hai chân, đầu thả lỏng. Giữ mười giây rồi cuộn người lên chậm.
- Kéo vai ra sau. Ngồi thẳng, đan hai tay sau lưng, kéo nhẹ vai về sau và xuống dưới, mở ngực ra, giữ mười giây. Động tác này gỡ cái tư thế "so vai" do cúi vào màn hình.
Nếu động tác nào làm cơn đau nhói lên hoặc lan xuống chân, dừng ngay động tác đó. Những động tác giãn nhẹ chỉ dành cho cảm giác mỏi, cứng; chúng không dùng để "nắn" một cơn đau dữ dội.
Sau ba phút, đi bộ một vòng lấy nước hoặc ra hành lang. Đi bộ là cách tốt nhất để các cơ quanh lưng thay nhau làm việc.
Chỉnh chỗ ngồi bằng thứ có sẵn trong văn phòng
Không cần mua ghế công thái học đắt tiền mới đỡ đau lưng. Phần lớn chỉnh sửa làm được bằng đồ quanh bàn:
| Chỗ hay sai | Gỡ bằng thứ có sẵn |
|---|---|
| Ghế không có phần đỡ thắt lưng, lưng tròn lại | Cuộn áo khoác hoặc khăn thành ống to cỡ cổ tay, kê sau thắt lưng, ngang vùng rốn |
| Laptop đặt thẳng trên bàn, phải cúi đầu nhìn | Kê laptop lên chồng sách, hộp giấy cho mép trên màn hình ngang tầm mắt; nếu có bàn phím rời thì dùng |
| Ghế cao, chân không chạm sàn hoặc chỉ chạm mũi | Kê một thùng giấy, chồng giấy ram hay ba lô dưới chân để bàn chân đặt phẳng |
| Ngồi ở mép ghế, lưng không chạm tựa | Kéo ghế sát bàn, ngồi lùi vào trong cho lưng tựa được |
| Màn hình lệch sang một bên, người phải xoay | Đặt màn hình ngay trước mặt, thẳng trục với bàn phím |
| Điện thoại kẹp giữa vai và tai khi gọi | Dùng tai nghe hoặc cầm tay; đứng dậy đi lại khi nghe điện thoại dài |
Tự kiểm sau khi chỉnh: ngồi thả lỏng, hai bàn chân đặt phẳng, đùi gần song song với sàn, khuỷu tay gập khoảng vuông góc khi gõ phím, mắt nhìn thẳng hoặc hơi xuống màn hình. Nếu bạn phải với tay, kiễng chân hay cúi cổ, có chỗ cần chỉnh thêm.
Những điều không cần làm, hoặc không nên làm
Ngồi thẳng tắp như tượng suốt ngày. Không có tư thế nào tốt nếu giữ quá lâu. Ngồi thẳng cứng cũng mỏi như ngồi cúi; điều quan trọng là thay đổi tư thế thường xuyên.
Nhờ đồng nghiệp đấm lưng, giẫm lưng. Đấm mạnh, giẫm lên lưng không làm cơ bớt căng mà có thể gây đau thêm hoặc chấn thương. Tự giãn nhẹ và đi lại an toàn hơn.
Bẻ lưng kêu răng rắc cho đã. Tiếng kêu không có nghĩa là lưng được "chỉnh" về đúng chỗ. Vặn mạnh, giật cục, nhất là khi đang đau, không nên làm.
Mượn miếng dán, thuốc xoa của người khác. Khi đau dai dẳng, việc dùng loại nào nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ. Với cơn mỏi do ngồi lâu, đứng dậy và đi lại làm được nhiều hơn.
Nằm im cả ngày nghỉ khi lưng mỏi. Với đau cơ thông thường, nằm bất động lâu thường làm lưng cứng hơn. Đi lại nhẹ nhàng, sinh hoạt bình thường trong khả năng giúp hồi phục tốt hơn.
Giữ cho lưng không đau lại vào ngày mai
Những thói quen dưới đây không tốn tiền, nhưng cần gắn vào nhịp làm việc để khỏi quên:
- Cứ khoảng ba mươi đến bốn mươi lăm phút đứng dậy một lần, dù chỉ đi lấy nước, đi vệ sinh hay đứng đọc một tài liệu.
- Gọi điện thoại thì đứng dậy và đi lại; họp trực tuyến không cần bật hình thì đứng nghe.
- Đặt bình nước, máy in, thùng rác xa bàn một chút để có lý do đi lại.
- Đi cầu thang bộ một hai tầng thay cho thang máy nếu sức khoẻ cho phép.
- Mỗi tối dành mười lăm phút đi bộ hoặc vận động nhẹ; lưng khoẻ lên nhờ các cơ quanh nó được dùng thường xuyên.
- Mang ba lô hai quai thay vì túi nặng một bên vai khi đi làm.
Anh Phúc đặt chế độ nhắc nhở trên máy cứ bốn mươi lăm phút một lần, mỗi lần đứng dậy làm bộ bốn động tác rồi đi lấy nước. Anh kê thêm hai cuốn sách dưới laptop và mượn một bàn phím rời. Một tuần sau, cuối ngày anh đứng dậy không còn phải chống tay.
Ngồi xe khách, xe máy đường dài cũng là "ngồi lâu"
Không chỉ văn phòng. Những chuyến xe khách năm sáu tiếng, ngồi sau xe máy về quê, hay ngồi trên ghế nhựa thấp cả buổi ở quán cà phê làm việc cũng khiến lưng mỏi y như vậy, đôi khi còn tệ hơn vì ghế xe rung lắc và không chỉnh được.
Trên xe khách, cuộn áo khoác kê sau thắt lưng giống như ở văn phòng. Mỗi lần xe dừng ở trạm nghỉ, xuống xe đi lại vài phút và làm động tác ngửa lưng, dù trời nắng hay bạn đang buồn ngủ. Nếu xe giường nằm, đừng nằm co một tư thế suốt đêm; nằm nghiêng thì kẹp một chiếc gối nhỏ hay áo cuộn giữa hai đầu gối cho hông đỡ vặn.
Ngồi sau xe máy chặng dài, cố gắng ngồi thẳng, không ngả hẳn người ra sau hay gục vào lưng người lái. Hẹn người lái dừng nghỉ khoảng mỗi giờ một lần; năm phút đứng duỗi lưng ở trạm dừng giúp bạn đến nơi đỡ mỏi hơn nhiều.
Câu tự hỏi: lưng mình đang mỏi hay đang đau?
Trước khi làm bất cứ động tác nào, hãy phân biệt hai cảm giác. Mỏi là cảm giác nặng, cứng, âm ỉ lan rộng hai bên thắt lưng, đỡ ngay khi đứng dậy đi lại và gần như biến mất sau một đêm ngủ. Đau thực sự thì thường khu trú ở một điểm, nhói lên khi cử động theo một hướng nhất định, có khi lan đi nơi khác, và không đỡ nhiều khi nghỉ.
Câu hỏi tiếp theo: cơn đau có đến sau một việc cụ thể không? Bê thùng nước, cúi nhặt đồ rồi đứng bật dậy, ngã cầu thang, hay chỉ đơn giản là ngồi cả ngày? Nếu chỉ do ngồi lâu, các mẹo trong bài này là đúng chỗ. Nếu có một cú vặn, cú ngã, hay một lần mang vác nặng, đừng tự tập giãn mạnh; nghỉ việc nặng, đi lại nhẹ nhàng và theo dõi.
Cách tự kiểm đơn giản: sau hai ba ngày đứng dậy thường xuyên và kê lưng đúng, cơn mỏi phải giảm rõ. Nếu không giảm, hoặc mỗi ngày lại nặng hơn, đó là lúc đọc kỹ danh sách bên dưới.
Dấu hiệu đau lưng cần đi khám, có khi phải đi ngay
Đau lưng do ngồi lâu thường đỡ khi bạn đi lại và cải thiện trong vài ngày. Hãy đi khám nếu có một trong những điều sau:
- Đau lan xuống mông, đùi hoặc cẳng chân, kèm tê bì hoặc yếu chân.
- Tê vùng bẹn, mông, hoặc khó kiểm soát việc đi tiểu, đi đại tiện: đây là dấu hiệu cần tới cơ sở y tế ngay.
- Đau sau khi ngã, va đập mạnh, hoặc đau ở người lớn tuổi có loãng xương.
- Đau kèm sốt, sụt cân không rõ lý do, hoặc đau tăng về đêm, nằm nghỉ cũng không đỡ.
- Đau không đỡ sau vài tuần dù đã đổi thói quen, hoặc đau ngày càng tăng.
Đau lưng đột ngột dữ dội kèm đau ngực, khó thở, vã mồ hôi thì gọi 115 ngay. Với các dấu hiệu khác trong danh sách, đừng tiếp tục tự xoa bóp hay tập giãn; đi khám trước rồi mới tập theo hướng dẫn.
Khi đi khám, kể rõ bạn ngồi bao nhiêu tiếng mỗi ngày, cơn đau bắt đầu từ lúc nào, đau ở đâu, lan đi đâu, đỡ hay nặng hơn khi đi lại. Những chi tiết đó giúp bác sĩ phân biệt đau cơ do tư thế với những nguyên nhân khác.
Câu hỏi thường gặp
Ngồi máy tính bao lâu thì nên đứng dậy một lần?
Khoảng ba mươi đến bốn mươi lăm phút nên đứng dậy đi lại một lần, dù chỉ một hai phút. Thay đổi tư thế thường xuyên quan trọng hơn việc cố giữ một tư thế ngồi chuẩn suốt ngày.
Ghế văn phòng không có phần đỡ thắt lưng thì làm sao?
Cuộn một chiếc áo khoác hoặc khăn thành ống to cỡ cổ tay, kê sau lưng ngang vùng rốn, rồi ngồi lùi sát vào tựa ghế. Cách này giữ được đường cong tự nhiên của thắt lưng mà không tốn tiền.
Đau lưng có nên nằm nghỉ hoàn toàn không?
Với đau cơ do ngồi lâu, nằm bất động cả ngày thường làm lưng cứng hơn. Đi lại nhẹ nhàng, sinh hoạt bình thường trong khả năng và tránh mang vác nặng thường giúp hồi phục nhanh hơn.
Bẻ lưng kêu răng rắc có tốt không?
Tiếng kêu không có nghĩa lưng được chỉnh đúng chỗ. Vặn mạnh, giật cục, nhất là khi đang đau, có thể làm đau thêm. Những động tác giãn chậm, nhẹ nhàng an toàn hơn.
Ngồi xe khách nhiều giờ làm sao để đỡ đau lưng?
Kê áo khoác cuộn sau thắt lưng, đổi tư thế thường xuyên, và mỗi lần xe dừng ở trạm nghỉ thì xuống đi lại, làm vài động tác ngửa lưng. Nằm giường xe thì kẹp gối hoặc áo cuộn giữa hai đầu gối.
Đau lưng kèm dấu hiệu nào thì phải đi khám ngay?
Khi đau lan xuống chân kèm tê, yếu chân; tê vùng bẹn, mông hoặc khó kiểm soát tiểu tiện; đau sau ngã; đau kèm sốt, sụt cân. Đau lưng đột ngột kèm đau ngực, khó thở thì gọi 115.