Dép đứt quai giữa đường thường cứu được tạm thời: nếu núm quai chỉ tuột khỏi lỗ ở đế, ấn nó trở lại rồi chặn phía dưới bằng một chiếc kẹp giấy, ghim băng hoặc nút buộc là đi tiếp được vài cây số. Nếu chính sợi quai bị đứt ngang, cách tạm là buộc lại bằng dây chun buộc tóc, dây giày dự phòng hoặc băng dính quấn nhiều vòng, đủ để tới chỗ mua đôi khác.
Trước khi làm gì, mất mười giây nhìn xem hỏng ở đâu, vì mỗi kiểu hỏng có một cách gỡ riêng và có kiểu gần như không cứu được. Phần dưới đi qua từng kiểu, những thứ trong túi dùng được, cách đi cho đỡ tuột lại, và lý do không nên đi chân trần ra đường dù chỉ một đoạn ngắn.
Nhìn mười giây: dép hỏng kiểu nào
Lộc là sinh viên ở Cần Thơ, đang đi bộ từ bến xe buýt vào trường thì đôi dép tông tuột quai bên trái. Cậu ngồi xuống vệ đường và việc đầu tiên nên làm là xác định hỏng ở đâu. Bảng dưới gom năm kiểu hay gặp:
| Kiểu hỏng | Trông thế nào | Cứu tạm được không | Cách tạm phù hợp |
|---|---|---|---|
| Núm quai tuột khỏi lỗ ở đế (dép tông) | Quai còn nguyên, núm tròn ở đầu quai rơi ra khỏi lỗ | Được, dễ nhất | Ấn núm lại, chặn dưới đế bằng kẹp giấy hoặc nút buộc |
| Lỗ ở đế bị toác rộng | Ấn núm vào thì tuột ra ngay, lỗ đã rách to | Được, kém bền | Chặn bằng vật to hơn lỗ: nút buộc dày, khuy áo, miếng nhựa |
| Sợi quai đứt ngang | Quai gãy làm hai đoạn | Tạm được | Buộc nối bằng dây chun, dây giày, băng dính |
| Khoen hoặc khoá cài sandal bung | Quai còn, móc cài hay khoen kim loại rơi mất | Được | Buộc thắt hai đầu quai lại với nhau hoặc dùng ghim băng |
| Quai bong khỏi đế ở chỗ dán keo | Cả mảng quai tách khỏi đế | Khó | Băng dính quấn qua đế, đi chậm tới chỗ gần nhất |
Kiểu cuối cùng là khó nhất vì không có gì để bám. Với nó, đặt mục tiêu là đi tới cửa hàng gần nhất chứ đừng định đi cả ngày.
Dép tông tuột núm quai: chốt lại bằng kẹp giấy
Đây là kiểu hỏng phổ biến nhất và cũng là kiểu cứu được tốt nhất. Cơ chế: núm quai to hơn lỗ một chút, bị kéo mãi thì lỗ giãn ra và núm lọt qua. Muốn núm không lọt nữa, chỉ cần một vật nằm ngang chặn phía dưới đế.
- Lật dép, đẩy núm quai từ trên xuống qua lỗ. Nếu khó, làm ướt núm một chút bằng nước để trơn hơn, hoặc dùng đầu bút bi ấn từ trên xuống.
- Khi núm đã lòi ra mặt dưới của đế, kéo nhẹ cho thò ra thêm vài milimet, chỗ thắt cổ của núm lộ ra.
- Lấy một chiếc kẹp giấy, duỗi thẳng một nửa, luồn ngang qua thân núm ngay sát mặt đế, rồi uốn hai đầu ôm lấy núm. Mục tiêu là tạo một thanh ngang to hơn lỗ.
- Nếu không có kẹp giấy, dùng ghim băng cài ngang qua thân núm, hoặc buộc một sợi dây chun quấn nhiều vòng quanh thân núm cho to ra.
- Bẻ phẳng mọi đầu kim loại về phía đế để không cấn chân và không cào sàn.
- Đi thử vài bước trên mặt phẳng, nếu núm vẫn giữ thì đi tiếp với bước ngắn hơn thường lệ.
Lộc không có kẹp giấy, nhưng có chiếc dây chun buộc tóc của cô bạn đi cùng; quấn sáu bảy vòng quanh thân núm là đủ to để không lọt qua lỗ nữa. Cách này giữ được tới hết buổi học. Vật chặn nằm dưới đế sẽ mòn khi bạn đi, nên đây là cách tạm, không phải cách sửa.
Quai đứt ngang hoặc khoen bung: buộc sao cho chắc
Dùng nút dẹt thay vì nút tròn. Nút buộc to và tròn nằm dưới bàn chân sẽ cấn đau sau vài trăm bước. Khi nối hai đầu quai đứt, đặt nút ở mặt ngoài của quai, chỗ không chạm da, và buộc nút dẹt (nút vuông: bắt chéo hai lần ngược chiều nhau) thay vì chồng nhiều nút tròn lên nhau.
Dây chun, dây giày, dây buộc túi đều dùng được. Dây chun buộc tóc co giãn nên nối quai rất êm. Dây giày dự phòng, dây rút của túi vải hay quai của túi ni lông xoắn chặt cũng làm được. Tránh dây nilon mảnh vì cứa vào mu bàn chân.
Băng dính phải quấn đủ vòng và bọc qua đế nếu cần. Băng dính dán hai đầu quai lại với nhau sẽ bung sau vài bước. Muốn chắc, quấn nối quai rồi quấn tiếp vòng xuống dưới đế, ôm cả quai lẫn đế. Mặt dưới đế sẽ trơn hơn trên sàn ướt, nên đi chậm.
Ghim băng cho sandal bung khoen. Sandal có khoá cài bị mất móc thì luồn ghim băng qua lỗ dây ở hai đầu quai và cài lại. Ghim băng cài ở mặt ngoài, đầu nhọn hướng ra xa da, kiểm tra khoá ghim đã đóng chặt.
Đi thế nào để quai vừa nối không bung lần nữa
Dép vừa chốt tạm chịu lực kém hơn lúc lành, và lực mạnh nhất rơi vào lúc nhấc chân lên. Kéo lê bàn chân hoặc nhấc chân mạnh làm quai giật ngược. Bước ngắn, đặt cả bàn chân xuống và nhấc lên nhẹ nhàng, ngón chân hơi bám vào đế sẽ đỡ cho quai nhiều.
Tránh cầu thang dốc, bậc thềm cao và sàn đá trơn nếu có lối khác. Ở bậc thang, nắm tay vịn và đi chậm. Một chiếc dép bung giữa cầu thang dễ làm trượt chân hơn nhiều so với đi chân trần ở mặt phẳng.
Nếu bạn đi xe máy, dép đứt quai là chuyện phải để ý hơn: dép tuột khi chống chân ở đèn đỏ hay khi sang số có thể làm bạn mất thăng bằng. Chốt quai cho chắc trước khi nổ máy, đi chậm, và nếu có thể thì mua đôi khác trên đường càng sớm càng tốt.
Nếu dép đã được chốt bằng vật kim loại như kẹp giấy hay ghim băng, thỉnh thoảng lật dép xem vật chặn còn đúng chỗ không. Kẹp giấy mảnh có thể bị đế mài rồi xoay dọc, lúc đó núm sẽ lọt ra lần nữa. Uốn lại ngay khi thấy lệch thì nhanh hơn là chờ tuột hẳn.
Câu tự hỏi trước khi quyết định đi tiếp: chỗ mua dép gần nhất cách bao xa, và đoạn đường tới đó có những gì? Một cây số đường bằng thì chốt tạm là đủ; còn nếu cả chiều còn đi tham quan, đi chợ, mua ngay một đôi là hợp lý hơn.
Vì sao đừng đi chân trần dù chỉ một đoạn
Mặt đường có thứ bạn không nhìn thấy. Mảnh thuỷ tinh nhỏ, đinh ghim, que tăm, vỏ ốc, nắp chai rơi ở vỉa hè và lề đường rất thường gặp. Một vết đứt nhỏ ở lòng bàn chân lúc đang ở ngoài khó rửa sạch và dễ nhiễm bẩn.
Mặt đường giữa trưa nóng hơn bạn nghĩ. Nhựa đường và gạch lát ngoài nắng trưa mùa hè ở TP Hồ Chí Minh hay Đà Nẵng có thể nóng tới mức làm phỏng lòng bàn chân nếu đứng lâu. Trẻ nhỏ và người có da chân mỏng càng dễ bị.
Nước đọng ở lề đường không sạch. Sau mưa, nước ở lề đường lẫn nhiều thứ bẩn. Đi chân trần qua đó rồi đi tiếp với vết xước là chuyện nên tránh.
Lựa chọn tốt hơn: đi tạm một chiếc dép, chiếc kia buộc tạm. Ngay cả một chiếc dép chỉ được buộc chặt bằng băng dính vẫn che được lòng bàn chân. Nếu không cứu được gì, nhờ người đi cùng mua giúp đôi dép rẻ nhất ở quầy gần nhất trong lúc bạn đứng chờ ở chỗ bóng mát.
Đứt dép ở chỗ khó: bãi biển, đường đất, trời mưa
Ở bãi biển: cát làm núm quai khó chốt. Cát lọt vào lỗ đế làm núm không ngồi chặt, kẹp giấy cũng dễ trượt. Rũ sạch cát, rửa lỗ đế bằng chút nước uống nếu có, rồi mới chốt. Nếu chỉ còn một đoạn ngắn trên cát mịn, đi chân trần trên cát khô ở chỗ đông người qua lại có thể chấp nhận, nhưng xỏ dép lại ngay khi lên đường nhựa hay khu có vỏ ốc, đá.
Trên đường đất, đường sỏi: chốt chắc hơn bình thường. Đường gồ ghề làm quai bị giật nhiều chiều. Ưu tiên nút buộc hoặc dây chun quấn dày hơn là kẹp giấy mảnh. Đi chậm, nhìn đường, và đặt mục tiêu tới chỗ có xe hoặc có quầy hàng gần nhất.
Trời mưa, đường trơn: băng dính mất tác dụng. Băng dính gặp nước gần như bong ngay. Lúc này dùng dây buộc hoặc ghim băng, không dùng băng dính. Bước ngắn, tránh nắp cống, vạch sơn và mặt đá lát vì chúng trơn nhất khi ướt.
Đi cùng trẻ nhỏ hoặc người lớn tuổi bị đứt dép. Với trẻ, có thể bế qua đoạn khó rồi chốt dép ở chỗ ngồi được. Với người lớn tuổi, đứng lâu cúi xuống buộc dép dễ chóng mặt, nên tìm chỗ ngồi trước rồi mới sửa, và đi chậm cạnh họ cho tới khi mua được đôi khác.
Lần sau: một vài thứ nhỏ nằm sẵn trong ví hay ba lô
Những thứ cứu được dép đứt quai đều là đồ rất nhỏ và nhẹ. Nếu bạn hay đi bộ, đi du lịch hay đi dép tông nhiều, để sẵn:
- Hai ba chiếc kẹp giấy và một chiếc ghim băng gài vào mặt trong ví hoặc ngăn nhỏ ba lô.
- Một chiếc dây chun buộc tóc quấn quanh quai ba lô hoặc cổ tay.
- Một đoạn băng dính vải quấn vài vòng quanh chiếc bút hay thẻ nhựa cũ, đỡ phải mang cả cuộn.
- Khi đi du lịch dài ngày, một đôi dép mỏng gấp gọn là thứ đáng mang hơn cả.
- Trước chuyến đi xa, lật dép kiểm tra núm quai: lỗ ở đế đã giãn to, quai nứt chân chim ở gần núm là dấu hiệu sắp tuột.
Dép tông dùng lâu, đế mòn mỏng ở gót và lỗ núm giãn rộng thì thay sớm. Chi phí một đôi mới nhỏ hơn rất nhiều so với một buổi tham quan dở dang vì đi khập khiễng.
Câu hỏi thường gặp
Dép tông tuột núm quai có nhét lại được không?
Được, đây là kiểu hỏng dễ cứu nhất. Ấn núm qua lỗ cho lòi ra mặt dưới đế, rồi chặn bằng kẹp giấy, ghim băng hoặc dây chun quấn nhiều vòng quanh thân núm để núm không lọt ngược lên nữa.
Quai dép đứt ngang thì nối bằng gì cho chắc?
Dây chun buộc tóc, dây giày dự phòng hoặc băng dính quấn nhiều vòng là dễ kiếm nhất. Đặt nút ở mặt ngoài quai để không cấn chân, và nếu dùng băng dính thì quấn vòng qua cả đế cho chắc.
Dép nối tạm đi được bao lâu?
Tuỳ chỗ hỏng và cách đi, thường đủ cho vài cây số đường bằng hoặc hết buổi. Vật chặn dưới đế sẽ mòn dần, nên coi đây là cách để tới chỗ mua đôi khác chứ không phải sửa hẳn.
Có nên đi chân trần khi dép đứt quai không?
Không nên, kể cả đoạn ngắn. Vỉa hè hay có mảnh thuỷ tinh, đinh ghim, mặt đường giữa trưa rất nóng và nước đọng ở lề đường không sạch. Một chiếc dép buộc tạm vẫn bảo vệ lòng bàn chân tốt hơn.
Đang đi xe máy mà dép đứt quai thì làm gì?
Tấp vào lề an toàn, chốt quai lại cho chắc rồi đi chậm. Dép tuột khi chống chân ở đèn đỏ có thể làm mất thăng bằng, nên mua đôi khác trên đường càng sớm càng tốt.
Làm sao biết dép sắp tuột quai để thay trước?
Lật dép xem lỗ núm ở đế: lỗ đã giãn to, mép lỗ rách, hoặc quai nứt chân chim gần núm là dấu hiệu sắp tuột. Đế mòn mỏng ở gót cũng là lúc nên thay đôi mới.