Buồn ngủ đầu giờ chiều là chuyện bình thường của cơ thể, và cách tỉnh nhanh nhất là vận động nhẹ vài phút ngoài chỗ có ánh sáng tự nhiên, hoặc chợp mắt ngắn dưới hai mươi phút nếu nơi làm việc cho phép. Thêm ly cà phê cũng tỉnh, nhưng uống muộn dễ làm đêm khó ngủ và ngày hôm sau lại díp mắt sớm hơn.
Cơn buồn ngủ này đến từ hai nguồn chồng lên nhau: nhịp sinh học tự nhiên vốn có một "chỗ trũng" về độ tỉnh táo vào đầu giờ chiều, và bữa trưa nhiều cơm, nhiều dầu mỡ làm cơ thể uể oải thêm. Bạn không xoá được nguồn thứ nhất, nhưng làm nhẹ được cả hai bằng những việc rất đơn giản.
Vì sao hai giờ chiều mắt cứ díp lại dù đêm qua ngủ đủ
Anh Tuấn làm kinh doanh ở TP Hồ Chí Minh. Sáng anh chạy việc rất ổn, nhưng cứ khoảng một rưỡi đến hai rưỡi chiều, ngồi họp nhóm là đầu gật gù, đọc một đoạn tin nhắn ba lần vẫn không vào. Anh tưởng mình thiếu ngủ, nhưng đêm nào cũng ngủ đủ bảy tiếng.
Độ tỉnh táo của con người không đi thẳng một đường suốt ngày. Ngoài việc mệt dần từ sáng tới tối, đồng hồ sinh học còn tạo ra một khoảng tỉnh táo giảm vào đầu giờ chiều, kể cả khi bạn bỏ bữa trưa. Đó là lý do nhiều nơi có thói quen ngủ trưa từ rất lâu.
Bữa trưa khiến chỗ trũng ấy sâu hơn. Một đĩa cơm đầy, thêm đồ chiên và ly trà sữa ngọt, rồi ngồi yên trong phòng kín ấm, ít ánh sáng, nghe một người nói đều đều: gần như đủ mọi điều kiện cho cơn buồn ngủ. Phần lớn chúng ta không đổi được giờ họp, nhưng đổi được ánh sáng, tư thế, lượng ăn, và cách dùng mười lăm phút sau bữa trưa.
Bốn cách tỉnh lại ngay ở chỗ làm, chọn theo hoàn cảnh
Không phải nơi nào cũng cho chợp mắt, không phải lúc nào cũng ra ngoài được. Chọn cách hợp với chỗ bạn đang ngồi:
| Cách | Làm thế nào | Hợp khi | Không hợp khi |
|---|---|---|---|
| Đi bộ dưới ánh sáng tự nhiên | Đi năm đến mười phút, ra hành lang có cửa sổ hoặc xuống sân, bước nhanh vừa phải | Có mười phút trống trước giờ họp | Trời nắng gắt giữa trưa, nên đi trong hành lang sáng thay vì ra đường |
| Chợp mắt ngắn | Ngủ mười đến hai mươi phút, hẹn chuông, ngồi tựa ghế hoặc gục bàn có kê tay | Nơi làm việc có giờ nghỉ trưa | Còn ít thời gian; ngủ quá ba mươi phút dễ tỉnh dậy nặng đầu |
| Đổi tư thế, đứng làm việc | Đứng dậy đọc tài liệu, nghe điện thoại vừa đứng vừa đi lại | Đang phải đọc, nghe, gọi điện | Việc cần viết, tính toán liên tục trên máy |
| Nước mát và không khí mới | Rửa mặt, vỗ nước mát lên cổ tay, gáy; mở cửa sổ vài phút | Phòng kín, ấm, ngột ngạt | Đang có dấu hiệu cảm, sốt |
Anh Tuấn kết hợp hai cách: ăn trưa xong anh đi bộ vòng quanh tầng có cửa kính khoảng tám phút rồi mới về chỗ. Không cần ngủ, nhưng cuộc họp hai giờ anh tỉnh hơn hẳn. Ánh sáng ban ngày đủ mạnh và cơ bắp được cử động là hai tín hiệu đánh thức cơ thể rõ nhất mà bạn có sẵn.
Chợp mắt mười lăm phút cho đúng để dậy không bị nặng đầu
Nhiều người sợ ngủ trưa vì dậy còn mệt hơn. Thường là do ngủ quá lâu và tỉnh dậy giữa lúc đang ngủ sâu. Vài bước giúp giấc ngắn thật sự có ích:
- Hẹn chuông mười lăm đến hai mươi phút tính từ lúc nằm hoặc gục xuống, không phải từ lúc ngủ được.
- Nếu có thể, che mắt bằng khăn hay áo khoác gấp gọn, nút tai bằng tai nghe không phát nhạc để giảm tiếng ồn.
- Ngồi tựa lưng ghế, kê một chiếc áo cuộn sau gáy thay vì gục mặt đè lên tay, tránh tỉnh dậy với cánh tay tê.
- Khi chuông reo, ngồi dậy ngay, uống vài ngụm nước, rửa mặt và đi lại hai phút trước khi mở máy.
- Nếu muốn uống cà phê, nhiều người uống trước khi chợp mắt; chất kích thích bắt đầu có tác dụng khoảng lúc chuông reo. Đừng làm vậy nếu bạn nhạy với cà phê hoặc hay mất ngủ đêm.
Tự kiểm: nếu sau giấc ngắn bạn cần hơn mười phút mới tỉnh hẳn, lần sau rút ngắn thời gian. Nếu bạn nằm hai mươi phút vẫn không ngủ được, không sao: chỉ nhắm mắt nghỉ cũng giúp đầu giờ chiều nhẹ hơn.
Ăn trưa kiểu nào để chiều đỡ lờ đờ
Lưng cơm vừa phải. Không cần bỏ tinh bột, nhưng ăn no căng thì buổi chiều nặng nề hơn hẳn. Ăn khoảng tám phần no, dừng khi thấy vừa đủ.
Thêm rau và món có đạm. Một phần rau, một phần thịt, cá, trứng hoặc đậu giúp bữa ăn bớt dồn vào cơm trắng và đồ ngọt.
Đồ uống ngọt để dành lúc khác. Ly nước ngọt lớn uống kèm bữa trưa khiến nhiều người thấy uể oải hơn. Uống nước lọc hoặc trà không đường trong bữa.
Đừng ăn quá vội. Ăn trong mười phút rồi lao vào việc ngay khiến bụng nặng mà đầu không kịp nghỉ. Dành vài phút ngồi thư thả sau ăn rồi mới đi lại.
Nếu bữa trưa trễ, chia nhỏ. Ăn quá đói rồi ăn bù nhiều một lúc thường dẫn tới cơn buồn ngủ nặng nhất. Một món lót dạ nhẹ lúc mười giờ giúp bữa trưa không quá đà.
Đang ngồi họp mà mắt díp: những việc làm được ngay trong phòng
Có lúc bạn không thể bước ra ngoài đi bộ. Vẫn còn vài cách kín đáo để tỉnh lại ngay tại ghế mà không làm phiền người đang nói:
- Ngồi thẳng, hai bàn chân đặt phẳng xuống sàn. Ngả lưng ra ghế mềm là tư thế dễ ngủ nhất; chỉ cần rời lưng khỏi tựa ghế, cơ thể đã tỉnh hơn một chút.
- Ghi chép bằng tay. Cầm bút ghi lại ý chính bắt não làm việc chủ động thay vì chỉ nghe thụ động.
- Đặt một câu hỏi. Chuẩn bị và nói ra một câu hỏi buộc bạn phải theo dõi nội dung, đồng thời cơn buồn ngủ thường lùi lại khi bạn lên tiếng.
- Uống vài ngụm nước mát. Mang theo chai nước vào phòng họp; nuốt nước lạnh và cử động tay lấy chai là một lần "đánh thức" nhỏ.
- Gồng nhẹ cơ dưới bàn. Ép hai bàn chân xuống sàn vài giây rồi thả, hoặc siết chặt rồi thả lỏng nắm tay. Không ai nhìn thấy, nhưng cơ bắp được kích hoạt.
- Xin phép ra ngoài một phút nếu thật sự không trụ nổi. Ra rửa mặt rồi quay lại vẫn lịch sự hơn ngồi gật gù trước mặt mọi người.
Nếu bạn là người sắp xếp lịch, đặt những buổi cần thảo luận, đứng lên trình bày vào đầu giờ chiều, còn buổi nghe báo cáo dài thì để giữa buổi sáng.
Ghi một tuần để biết thủ phạm thật, đừng vội đổ lỗi cho bữa trưa
Trước khi tìm thêm mẹo, hãy hỏi lại vài câu đơn giản. Đêm qua mình ngủ đủ thật hay chỉ nằm đủ? Nhiều người lên giường lúc mười một giờ nhưng xem điện thoại tới gần một giờ mới ngủ, sáng sáu giờ đã dậy, tức là chỉ ngủ năm tiếng. Mình có thức dậy giữa đêm nhiều lần không? Sáng nay mình có ăn sáng không, hay nhịn tới trưa rồi ăn bù?
Câu hỏi thứ hai: cơn buồn ngủ có đến mỗi ngày, hay chỉ những ngày ăn trưa thật no, những ngày họp phòng kín? Nếu chỉ một số ngày, nguyên nhân gần như chắc chắn nằm ở bữa ăn và môi trường. Nếu ngày nào cũng nặng như nhau dù đã đổi cách ăn, đi bộ, ngủ sớm hơn, đó là lúc nên nghĩ tới chuyện đi khám.
Anh Tuấn thử ghi lại một tuần: giờ đi ngủ thật, bữa trưa ăn gì, mấy giờ bắt đầu díp mắt. Anh nhận ra những ngày ăn cơm tấm kèm trà sữa là ngày họp chiều khổ nhất, còn ngày ăn bún, uống trà đá thì chiều nhẹ hơn hẳn. Một tuần ghi chép như vậy cho bạn câu trả lời chính xác hơn mọi lời khuyên chung.
Khi đang lái xe thì không có mẹo nào thay được việc dừng lại
Mọi mẹo ở trên dành cho lúc bạn đang ngồi ở chỗ làm. Nếu cơn buồn ngủ đến khi bạn đang chạy xe máy hay lái ô tô sau bữa trưa, đừng cố mở cửa kính, bật nhạc to, tự vỗ má rồi đi tiếp. Những cách đó chỉ đẩy lùi cơn buồn ngủ vài phút, và cơn ngủ gật vài giây khi đang chạy là đủ gây nguy hiểm.
Việc đúng là tấp vào chỗ an toàn: bãi đỗ, trạm dừng, quán nước có chỗ để xe. Rửa mặt, uống nước, đi lại vài phút, chợp mắt mười lăm phút nếu cần rồi mới đi tiếp. Nếu thấy mình ngáp liên tục, mắt nặng, không nhớ vài trăm mét vừa đi qua, hay xe lấn làn mà không biết, đó là lúc phải dừng ngay.
Nếu bạn biết chiều nay phải chạy xa, hãy ăn trưa nhẹ hơn và để giấc chợp mắt ngắn lên trước giờ xuất phát, thay vì hy vọng cà phê sẽ gánh hết.
Khi nào buồn ngủ ban ngày nên đi khám
Díp mắt đầu giờ chiều rồi tỉnh lại sau vài chục phút là chuyện thường. Nên đi khám để tìm nguyên nhân nếu bạn thấy:
- Buồn ngủ tới mức ngủ gật cả khi đang nói chuyện, đang ăn hoặc đang đứng, dù đêm đã ngủ đủ.
- Người nhà nói bạn ngáy rất to, có lúc như ngừng thở rồi thở hắt ra khi ngủ; sáng dậy đau đầu, khô miệng.
- Mệt mỏi kéo dài nhiều tuần kèm khát nước nhiều, đi tiểu nhiều, sụt cân không rõ lý do.
- Buồn ngủ, uể oải kèm buồn chán kéo dài, mất hứng thú với mọi thứ.
- Buồn ngủ xuất hiện sau khi bắt đầu dùng một loại thuốc mới theo đơn: hỏi lại bác sĩ đã kê.
Những trường hợp này cần bác sĩ khám và hỏi kỹ, không có mẹo nào ở chỗ làm xử lý được. Ghi lại vài ngày giờ ngủ, giờ buồn ngủ và bữa ăn sẽ giúp buổi khám đi nhanh hơn.
Câu hỏi thường gặp
Ngủ trưa bao lâu là vừa để không bị mệt khi dậy?
Với người đi làm, khoảng mười đến hai mươi phút là vừa. Ngủ quá ba mươi phút dễ rơi vào giấc sâu, khi chuông reo bạn thấy nặng đầu, lờ đờ một lúc lâu mới tỉnh hẳn.
Không ngủ trưa được ở văn phòng thì làm gì cho tỉnh?
Đi bộ năm đến mười phút ở chỗ có ánh sáng tự nhiên, rửa mặt bằng nước mát, đứng dậy làm những việc đọc hoặc nghe điện thoại. Vận động nhẹ và ánh sáng mạnh là hai cách tỉnh táo bạn có sẵn.
Có nên bỏ cơm trưa để chiều khỏi buồn ngủ không?
Không nên. Bỏ bữa dễ khiến bạn đói, mất tập trung và ăn bù nhiều hơn vào buổi tối. Ăn vừa đủ, có rau và đạm, bớt đồ ngọt và đồ chiên là cách tốt hơn.
Uống cà phê buổi chiều có sao không?
Một ly sớm đầu giờ chiều với nhiều người là ổn, nhưng uống càng muộn càng dễ khó ngủ ban đêm, rồi ngày hôm sau lại buồn ngủ sớm hơn. Nếu bạn hay mất ngủ, nên thay bằng đi bộ và nước mát.
Đang chạy xe máy mà buồn ngủ thì làm sao?
Tấp vào chỗ an toàn ngay, rửa mặt, uống nước, đi lại vài phút và chợp mắt ngắn nếu cần rồi mới đi tiếp. Bật nhạc to hay mở kính chỉ đẩy lùi cơn buồn ngủ trong chốc lát.
Buồn ngủ ban ngày kiểu nào là dấu hiệu bệnh?
Khi bạn ngủ gật cả lúc đang nói chuyện hay đang ăn dù ngủ đêm đủ, ngáy to kèm ngừng thở khi ngủ, hoặc mệt kéo dài kèm khát nhiều, tiểu nhiều, sụt cân. Những trường hợp này nên đi khám.